Έστω ότι έχω τελειώσει τη νομική, αλλά επειδή δεν θέλω να ασχοληθώ επαγγελματικά με τη δικηγορία και μου αρέσει ο χώρος της εστίασης, αποφασίζω να ανοίξω μια καφετέρια. Για να ανοίξω την καφετέρια θα χρειαστώ μια άδεια από τη διοίκηση (άδεια = διοικητική πράξη). Αν η διοίκηση βγάλει μια πράξη Χ, με την οποία αρνείται να μου δώσει άδεια ή, αφού μου έχει δώσει άδεια, βγάζει μια πράξη Ψ, με την οποία μου ανακαλεί την άδεια ή βγάζει μια πράξη Ω, με την οποία μου επιβάλλει ένα πρόστιμο για μια παράβαση που τέλεσα στο μαγαζί μου, εγώ τι μπορώ να κάνω; Μπορώ να πάω στο δικαστήριο και να ζητήσω να ακυρωθεί η πράξη. Αν έχω δίκιο, τότε το διοικητικό δικαστήριο θα ακυρώσει την πράξη αυτή (Χ, Ψ, Ω), η οποία πλέον δεν θα υπάρχει στον νομικό κόσμο, άρα εγώ δεν θα βλάπτομαι. Σε κάποιες περιπτώσεις μπορώ να ζητώ όχι μόνο την ακύρωση της πράξης, αλλά και την τροποποίησή της.
Η διοικητική δικονομία (όπως και η πολιτική και η ποινική δικονομία) είναι εκείνο το σύνολο των κανόνων δικαίου που μας λένε τι θα κάνουμε αν τελικά αποφασίσουμε να πάμε στο δικαστήριο να επιλύσουμε τη διαφορά μας: σε ποιο δικαστήριο θα πάμε, τι είδους ένδικο βοήθημα ή μέσο θα καταθέσουμε, σε ποια προθεσμία, πώς θα νομιμοποιήσουμε (δηλαδή πώς θα ορίσουμε ως πληρεξούσιο) τον δικηγόρο μας και άλλα τέτοια.
Αφού έχει δημιουργηθεί μια διαφορά και σκοπεύουμε να την άγουμε ενώπιον ενός δικαστηρίου, το πρώτο μας μέλημα είναι να δούμε τι είδους διαφορά είναι, ποιας δικαιοδοσίας, είναι διοικητική, αστική ή ποινική; Εν προκειμένω, θα δούμε, πότε μια διαφορά είναι διοικητική. Εφόσον έχουμε καταλήξει ότι η διαφορά είναι διοικητική, το επόμενο μέλημά μας είναι να δούμε την ειδικότερη φύση της διοικητικής διαφοράς, δηλαδή αν είναι ακυρωτική ή ουσίας.
Από εκεί και πέρα, αφού εντοπίσουμε το είδος της διαφοράς (αν είναι ακυρωτική ή ουσίας), θα ανατρέξουμε στην αντίστοιχη δικονομία, δηλαδή στην ακυρωτική δικονομία και στο π.δ. 18/1989, εφόσον η διαφορά είναι ακυρωτική ή στη δικονομία των διαφορών ουσίας και στον Κώδικα Διοικητικής Δικονομίας, εφόσον η διαφορά μας είναι ειδικότερα διαφορά ουσίας, προκειμένου να δούμε πως θα καταθέσουμε το ένδικο βοήθημά μας.
Καμιά φορά, επειδή βιαζόμαστε πολύ και δεν μπορούμε να περιμένουμε ένα χρόνο (και αν) για να βγει η οριστική απόφαση του δικαστηρίου, μπορούμε να ζητήσουμε προσωρινή δικαστική προστασία. Στην περίπτωση αυτή, το δικαστήριο θα βγάλει μια προσωρινή απόφαση μέχρι να πάρει τον χρόνο του και να το σκεφτεί πιο αναλυτικά και να βγάλει την οριστική απόφαση.
Είδαμε στο εισαγωγικό παράδειγμα ότι κατά βάση, από τον διοικητικό δικαστή ζητάμε είτε να ακυρώσει είτε να τροποποιήσει μια διοικητική πράξη. Ωστόσο, η διοικητική δικονομία μας δίνει ακόμα τη δυνατότητα να ζητήσουμε από τον διοικητικό δικαστή να μας επιδικάσει χρηματική αποζημίωση. Στην περίπτωση αυτή θα ασκήσουμε το ένδικο βοήθημα της αγωγής.
Όμως, δεν στρέφονται μόνο οι ιδιώτες κατά της διοικήσεως, αλλά μπορεί και η διοίκηση να στρέφεται κατά των ιδιωτών. Αν δεν έχω πληρώσει οφειλές και φόρους στο δημόσιο, το δημόσιο μπορεί να επιχειρήσει να μου τα πάρει μέσω, για παράδειγμα, κατάσχεσης. Στην περίπτωση αυτή ο διοικούμενος έχει τη δυνατότητα να ασκήσει το ένδικο βοήθημα της ανακοπής.