Βιβλιογραφία: Λαζαράτος Π.
Έστω ότι χτίζω ένα αυθαίρετo και η διοίκηση εκδίδει μια διοικητική πράξη επιβολής προστίμου. Από τη στιγμή που η διοίκηση έχει εκδώσει το πρόστιμο για την ανέγερση του αυθαίρετου, προκειμένου να εισπράξει το ποσό αυτό από εμένα - σε αντίθεση με όσα συμβαίνουν στην πολιτική δίκη - δεν χρειάζεται να πάει στο δικαστήριο για να εκδώσει εκτελεστό τίτλο και να προχωρήσει στη διαδικασία αναγκαστικής είσπραξης. Το δημόσιο, από τη στιγμή που η διοίκηση έχει εκδώσει το πρόστιμο, μπορεί να προχωρήσει απευθείας στη διαδικασία διοικητικής εκτέλεσης, δηλαδή στη διαδικασία είσπραξης του οφειλούμενου ποσού (μέσω, για παράδειγμα, κατάσχεσης ή πλειστηριασμού) (Α). Στην περίπτωση που η διοίκηση επισπεύδει διαδικασία αναγκαστικής εκτέλεσης κατά του ιδιώτη, ο ιδιώτης μπορεί να προστατευθεί ασκώντας ανακοπή (Β).
Α. Διαδικασία διοικητικής εκτέλεσης
Τι είναι η διαδικασία διοικητικής εκτέλεσης;
Η διαδικασία διοικητικής εκτέλεσης είναι η διαδικασία με την οποία γίνεται η είσπραξη των οφειλών (βάσει κάποιου νόμιμου τίτλου) που έχει ένας ιδιώτης προς το Δημόσιο ή άλλα νπδδ.
👉Νόμιμος τίτλος είναι μια διοικητική πράξη του δημοσίου, από την οποία γεννάται μια χρηματική αξίωση του δημοσίου έναντι του ιδιώτη.
Περίπτωση νο. 1: χτίζω ένα αυθαίρετο και η διοίκηση μου επιβάλλει πρόστιμο.
Περίπτωση νο. 2: υποβάλλω ψευδή φορολογική δήλωση και η διοίκηση μου επιβάλλει ένα φορολογικό πρόστιμο.
Περίπτωση νο. 3: μισθώνω ένα ακίνητο που ανήκει στο δημόσιο και δεν καταβάλλω τα μισθώματα. Εκδίδεται απόφαση του δικαστηρίου που αναγνωρίζει την αξίωση του δημοσίου.
Η ομοιότητα των 3 αυτών περιπτώσεων έγκειται ότι και στις 3 περιπτώσεις υπάρχει μία έννομη σχέση που από τη μία πλευρά βρίσκεται ένας ιδιώτης και από την άλλη πλευρά βρίσκεται το δημόσιο. Επίσης, και στις τρεις περιπτώσεις ο ιδιώτης οφείλει λεφτά στο δημόσιο.
Η διαφορά μεταξύ των 3 αυτών περιπτώσεων έγκειται στο ότι στην πρώτη έχουμε ένα (διοικητικό) πρόστιμο, στη δεύτερη έχουμε ειδικότερα φορολογικό (διοικητικό) πρόστιμο, ενώ στην τρίτη η διαφορά είναι ιδιωτικού δικαίου.
Ποιος κώδικας ρυθμίζει τη διαδικασία είσπραξης δημοσίων εσόδων;
Κανόνας: Η είσπραξη των δημοσίων εσόδων ενεργείται σύμφωνα με τις διατάξεις του Κώδικα Είσπραξης Δημοσίων Εσόδων (Κ.Ε.Δ.Ε. ν. 4978/2022).
Εξαίρεση: Για τους φόρους και τα λοιπά δημόσια έσοδα που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του Κώδικα Φορολογικής Διαδικασίας (Κ.Φ.Δ.) εφαρμόζονται οι διατάξεις του Κ.Φ.Δ.
Ποια είναι τα στάδια που περιλαμβάνει η διαδικασία διοικητικής εκτέλεσης;
Για να ξεκινήσει διαδικασία διοικητικής εκτέλεσης θα πρέπει, κατ' αρχάς, να υπάρχει νόμιμος τίτλος. Αφού υπάρχει νόμιμος τίτλος θα ακολουθήσει η ταμειακή βεβαίωση 👉 κατάσχεση/ κατάσχεση εις χείρας τρίτου 👉 πλειστηριασμός
Τι είναι η ταμειακή βεβαίωση;
Η βεβαίωση διακρίνεται σε βεβαίωση εν ευρεία εννοία (1) και σε βεβαίωση εν στενή εννοία (=ταμειακή βεβαίωση) (2). Στη συνέχεια ακολουθεί η έκδοση ατομικής ειδοποίησης (3).
1. Βεβαίωση εν ευρεία εννοία: αφού εκδοθεί ο νόμιμος τίτλος, η διοίκηση συντάσσει έναν χρηματικό κατάλογο.
2. Βεβαίωση εν στενή εννοία: τα στοιχεία του νόμιμου τίτλου καταχωρούνται σε ένα βιβλίο παραλαβής και βεβαίωσης εισπρακτέων εσόδων. Η πράξη της εν στενή εννοία ταμειακής βεβαίωσης είναι η πρώτη πράξη της αναγκαστικής εκτέλεσης, είναι εκτελεστή ατομική διοικητική πράξη και προσβάλλεται με ανακοπή.
3. Η ατομική ειδοποίηση
Αφού γίνει η βεβαίωση εν στενή εννοία τότε η διοίκηση σε ενημερώνει στέλνοντάς σου μια ατομική ειδοποίηση. Η ατομική ειδοποίηση είναι, κατ' αρχήν, βεβαιωτική της βεβαίωσης εν ευρεία εννοία και της ταμειακής βεβαίωσης. Όταν για παράδειγμα μου βεβαιωθεί ένα πρόστιμο γιατί διατηρούσα ένα αυθαίρετο, μετά θα μου κοινοποιηθεί μία ατομική ειδοποίηση. Εγώ δικαστικά θα προσβάλω την ταμειακή βεβαίωση (και όχι την ατομική ειδοποίηση) με το ένδικο βοήθημα της ανακοπής.
Η ατομική ειδοποίηση ακολουθεί τη νομότυπη ταμειακή βεβαίωση και σκοπό έχει να γνωστοποιηθεί στον οφειλέτη το χρέος του και η αιτία του, ώστε να μπορέσει αυτός να στραφεί με τα προβλεπόμενα ένδικα μέσα (ανακοπή και αναστολή εκτέλεσης) κατά της ταμειακής βεβαίωσης (ή να ρυθμίσει το χρέος του).
🆘 Εξαίρεση: όταν ειδικότερα η οφειλή είναι φορολογική, η ταμειακή βεβαίωση θεωρείται εσωτερική διοικητική πράξη χωρίς εκτελεστό χαρακτήρα. Εκτελεστή είναι η ατομική ειδοποίηση και εγώ μπορώ να ασκήσω παραδεκτά το ένδικο βοήθημα της ανακοπής κατά της ατομικής ειδοποίησης.
Άρθρο 4 ν. 4978/2022 (Κ.Ε.Δ.Ε.)
1. Με την εξαίρεση των φόρων και των λοιπών δημοσίων εσόδων που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του Κ.Φ.Δ., για τα οποία εφαρμόζεται αποκλειστικά ο ως άνω Κώδικας, καθώς και των δημοσίων εσόδων της περ. β` της παρ. 6 του άρθρου 2, μετά την καταχώριση του χρέους ως δημοσίου εσόδου κατά την παρ. 5 του άρθρου 2, η ΑΑΔΕ εκδίδει ατομική ειδοποίηση, την οποία είτε αποστέλλει ταχυδρομικά στον οφειλέτη και στα συνυπόχρεα πρόσωπα είτε την κοινοποιεί σε αυτούς σύμφωνα με το άρθρο 5 του Κ.Φ.Δ. Στην ατομική ειδοποίηση αναφέρονται το ονοματεπώνυμο του οφειλέτη, και αν πρόκειται για νομικό πρόσωπο η επωνυμία του, καθώς και ο αριθμός φορολογικού μητρώου (Α.Φ.Μ.) του, εφόσον υπάρχει, το είδος και το ποσό του χρέους, συμπεριλαμβανομένων των τόκων που έχουν ήδη υπολογισθεί κατά την κείμενη νομοθεσία, ο αριθμός και η χρονολογία καταχώρισης του χρέους ως δημοσίου εσόδου ή ο τίτλος στον οποίο βασίζεται το χρέος, ο χρόνος και ο τρόπος καταβολής αυτού και η μνεία ότι από την επομένη ημέρα της λήξης της νόμιμης προθεσμίας καταβολής του χρέους και μέχρι την τελική εξόφληση αυτού υπολογίζονται οι τόκοι του άρθρου 6. 2. Η ατομική ειδοποίηση της παρ. 1 δεν εξομοιώνεται με την επιταγή προς πληρωμή. 3. Η παράλειψη αποστολής ή κοινοποίησης της ειδοποίησης της παρ. 1 δεν ασκεί επιρροή στο κύρος των αναγκαστικών μέτρων που λαμβάνονται κατά του οφειλέτη. |
Β. Ανακοπή
1. Ορισμός - περιεχόμενο
Η ανακοπή είναι το ένδικο βοήθημα που ασκείται κατά των πράξεων που εκδίδονται στο πλαίσιο της διοικητικής εκτέλεσης. Ασκείται μόνο κατά των πράξεων εκτέλεσης και όχι κατά της αρχικής καταλογιστικής πράξης, η οποία προσβάλλεται μόνο με προσφυγή ή αίτηση ακύρωσης αναλόγα με το είδος της διαφοράς. Δηλαδή, με την ανακοπή προσβάλλονται οι πράξεις που εκδίδονται από την ταμειακή βεβαίωση της οφειλής έως την ολοκλήρωση της διαδικασίας της εκτέλεσης. Η ανακοπή ρυθμίζεται στα άρθρα 216 επ. ΚΔΔ.
2. Ποιες πράξεις προσβάλλονται με ανακοπή;
Σύμφωνα με το άρθρο 217 ΚΔΔ, ανακοπή χωρεί κατά κάθε πράξης που εκδίδεται στα πλαίσια της διαδικασίας της διοικητικής εκτέλεσης και, ιδίως, κατά:
- της πράξης της ταμειακής βεβαίωσης του εσόδου
- της κατασχετήριας έκθεσης
- του προγράμματος πλειστηριασμού
- της έκθεσης πλειστηριασμού
- του πίνακα κατάταξης
3. Προϋποθέσεις παραδεκτού
3.1. Δικαιοδοσία και αρμοδιότητα (Άρθρο 218 ΚΔΔ)
Δικαιοδοσία: Προκειμένου να προσδιορίσουμε τη δικαιοδοσία στα πλαίσια διαφορών που αναφύονται κατά τη διαδικασία της διοικητικής εκτέλεσης, υιοθετούμε το κριτήριο της υποκείμενης έννομης σχέσης. Η διαφορά είναι διοικητική και αρμόδια είναι τα διοικητικά δικαστήρια όταν η υποκείμενη έννομη σχέση είναι δημοσίου δικαίου, ενώ, αντίθετα, όταν η υποκείμενη έννομη σχέση, στην οποία στηρίζεται η απαίτηση είναι ιδιωτικού δικαίου, αρμόδια είναι τα πολιτικά δικαστήρια.
Καθ΄ύλην αρμοδιότητα σε πρώτο βαθμό: μονομελές πρωτοδικείο
Καθ΄ύλην αρμοδιότητα σε δεύτερο βαθμό: τριμελές εφετείο, ενώ αν η απαίτηση δεν υπερβαίνει τις 60.000, το μονομελές εφετείο
Κατά τόπο αρμοδιότητα ανακοπής κατά πράξης ταμειακής βεβαίωσης: το δικαστήριο όπου εδρεύει η αρχή που εξέδωσε την προσβαλλόμενη
Κατά τόπο αρμοδιότητα ανακοπής κατά λοιπών πράξεων: το δικαστήριο του τόπου εκτέλεσης
3.2. Ενεργητική και παθητική νομιμοποίηση (Άρθρο 219 ΚΔΔ)
Ενεργητική νομιμοποίηση: Ανακοπή ασκεί εκείνος που έχει άμεσο, προσωπικό και ενεστώς έννομο συμφέρον ή στον οποίο αναγνωρίζεται τέτοιο δικαίωμα από ειδική διάταξη νόμου.
Παθητική νομιμοποίηση: Σύμφωνα με το άρθρο 219 παρ. 2 ΚΔΔ, η ανακοπή στρέφεται: "α) Στις περιπτώσεις α΄, β΄, γ΄ και δ΄ της παρ. 1, καθώς και στην περίπτωση β΄ της παρ. 2 του άρθρου 217: κατά του Δημοσίου, το οποίο εκπροσωπείται από τον προϊστάμενο της Δ.Ο.Υ. η του τελωνείου που επισπεύδει την εκτέλεση, στον οποίο και επιδίδεται η ανακοπή. Ειδικώς, στην περίπτωση δ΄ της παρ. 1 του άρθρου 217, η ανακοπή κοινοποιείται, με ποινή απαραδέκτου, και στον αρμόδιο για τον πλειστηριασμό υπάλληλο, καθώς και στον υπερθεματιστή. β) Στην περίπτωση ε΄ της παρ. 1 του άρθρου 217: κατά του επισπεύδοντος την εκτέλεση Δημοσίου, το οποίο εκπροσωπείται από τον προϊστάμενο της Δ.Ο.Υ. ή του τελωνείου που επισπεύδει την εκτέλεση. Στην περίπτωση αυτήν η ανακοπή κοινοποιείται, με ποινή απαραδέκτου, στον δανειστή του οποίου προσβάλλεται η κατάταξη και στον αρμόδιο υπάλληλο του πλειστηριασμού, ενώ, γ) Στην περίπτωση α’ της παρ, 2 του άρθρου 217: κατά του τρίτου, στα χέρια του οποίου επιβάλλεται η κατάσχεση".
3.3. Προθεσμία (Άρθρο 220 ΚΔΔ)
Η προθεσμία για την άσκηση προσφυγής προβλέπεται στο άρθρο 220 ΚΔΔ, ρυθμίζεται με τρόπο διαφορετικό ανάλογα με την προσβαλλόμενη με ανακοπή πράξη, είναι καταρχήν 30νθήμερη, ενώ ειδικά η ανακοπή κατά του προγράμματος πλειστηριασμού ασκείται σε προθεσμία 10 ημερών.
Άρθρο 220 ΚΔΔ
1. Με την επιφύλαξη των οριζομένων στην παρ. 2, η κατά το άρθρο 217 ανακοπή ασκείται μέσα σε προθεσμία τριάντα (30) ημερών, η οποία αρχίζει:
α) στις περιπτώσεις α', β' και δ' της παρ. 1, από την επίδοση, αλλιώς από την πλήρη γνώση της πράξης ταμειακής βεβαίωσης, της κατασχετήριας έκθεσης και της έκθεσης πλειστηριασμού, αντιστοίχως,
β) στην περίπτωση ε' της παρ. 1, από την επίδοση της γραπτής πρόσκλησης του αρμόδιου για τον πλειστηριασμό υπαλλήλου προς τους δανειστές, για να λάβουν γνώση του πίνακα κατάταξης
γ) στην περίπτωση α' της παρ. 2, από την επίδοση της δήλωσης του τρίτου ή την περιέλευση της σχετικής έκθεσης του ειρηνοδίκη, στον προϊστάμενο της Δ.Ο.Υ. ή του τελωνείου που επισπεύδει την εκτέλεση,
δ) στην περίπτωση β' της παρ. 2, από την περιέλευση στο σύνδικο, του πίνακα των βεβαιωμένων υπέρ του Δημοσίου χρεών του οφειλέτη, ενώ
ε) σε κάθε άλλη περίπτωση άσκησης ανακοπής, από την επίδοση, αλλιώς από την πλήρη γνώση της προσβαλλόμενης πράξης.
«2. Ειδικώς η κατά την περίπτωση γ' της παραγράφου 1 του άρθρου 217 ανακοπή ασκείται μέσα σε προθεσμία δέκα ημερών, η οποία αρχίζει από την επίδοση του προγράμματος πλειστηριασμού.»
3. Σε καμία περίπτωση δεν μπορεί να ασκηθεί ανακοπή αν έχουν περάσει έξι (6) μήνες από τη διενέργεια του πλειστηριασμού.
|
3.4. Τρόπος άσκησης και περιεχόμενο δικογράφου (Άρθρο 221 ΚΔΔ)
Η ανακοπή ασκείται με κατάθεση. Το δικόγραφο της ανακοπής, εκτός από τα στοιχεία που προβλέπουν οι διατάξεις του άρθρου 45, πρέπει απαραιτήτως να μνημονεύει με ακρίβεια την προσβαλλόμενη πράξη και τον εκδότη της. Επίσης, πρέπει να περιέχει σαφείς και συγκεκριμένους λόγους, καθώς και σχετικό αίτημα.
3.5.Εξουσία του δικαστηρίου (Άρθρο 224 ΚΔΔ)
Το δικαστήριο που εξετάζει την ανακοπή μπορεί να εξετάσει αυτεπαγγέλτως την αναρμοδιότητα του οργάνου που εξέδωσε την απόφαση και την παράβαση δεδικασμένου.
Κανόνας: Όταν ασκείται ανακοπή κατά πράξης εκτέλεσης, δεν επιτρέπεται ο παρεμπίπτων έλεγχος της νομιμότητας προηγούμενων πράξεων της εκτέλεσης.
Εξαίρεση: Όταν ασκείται ανακοπή κατά της ταμειακής βεβαίωσης, επιτρέπεται ο παρεμπίπτων έλεγχος, κατά το νόμο και τα πράγματα, του τίτλου βάσει του οποίου έγινε η βεβαίωση, εφόσον δεν προβλέπεται κατ’ αυτού ένδικο βοήθημα που επιτρέπει τον έλεγχό του κατά το νόμο και την ουσία ή δεν υφίσταται σχετικώς δεδικασμένο.
π.χ.1: Εκδίδεται κατά του Α πράξη Π1 με την οποία επιβάλλεται πρόστιμο που προσβάλλεται με αίτηση ακυρώσεως. Στη συνέχεια εκδίδεται πράξη ταμειακής βεβαίωσης και ο Α ασκεί ανακοπή. Επειδή η Π1 μπορεί να προσβληθεί με αίτηση ακύρωσης (δηλαδή ένδικο βοήθημα που δεν επιτρέπει τον έλεγχο ουσίας), μπορεί ο Α με την ανακοπή να επικαλεστεί λόγους που αφορούν τη νομιμότητα του τίτλου.
π.χ.2: Εκδίδεται κατά του Α πράξη Π2 με την οποία επιβάλλεται πρόστιμο που προσβάλλεται με προσφυγή ουσίας. Στη συνέχεια εκδίδεται πράξη ταμειακής βεβαίωσης και ο Α ασκεί ανακοπή. Επειδή η Π2 μπορεί να προσβληθεί με προσφυγή ουσίας (δηλαδή ένδικο βοήθημα που επιτρέπει τον έλεγχο ουσίας), δεν μπορεί ο Α με την ανακοπή να επικαλεστεί λόγους που αφορούν τη νομιμότητα του τίτλου.
- Ισχυρισμοί, που αφορούν την απόσβεση της απαίτησης για την ικανοποίηση της οποίας επισπεύδεται η εκτέλεση, μπορούν να προβάλλονται με την ευκαιρία άσκησης ανακοπής κατά της πράξης ταμειακής βεβαίωσης ή οποιασδήποτε πράξης της εκτέλεσης, πρέπει δε να αποδεικνύονται αμέσως.
- Ισχυρισμοί που αφορούν παραγραφή της αξίωσης του δημοσίου για επιβολή φόρου ή τέλους μπορούν επίσης να προβληθούν με την ευκαιρία άσκησης ανακοπής για πρώτη φορά, εφόσον δεν έχουν προταθεί και κριθεί από άλλο δικαστήριο.
3.6. Η απόφαση επί της ανακοπής (άρθρο 225 ΚΔΔ)
Το δικαστήριο, αν διαπιστώσει παράβαση νόμου ή ουσιαστικές πλημμέλειες της προσβαλλόμενης πράξης, προβαίνει στην ολική ή μερική ακύρωση ή στην τροποποίησή της. Σε διαφορετική περίπτωση, προβαίνει στην απόρριψη της ανακοπής