Βιβλιογραφία: Μαυριάς Κ., Παντελής Α., Σπυρόπουλος Φ.
Περιεχόμενα Α. Η ανάδειξη του Προέδρου της Δημοκρατίας 1. Προσόντα, κωλύματα και ασυμβίβαστα 2. Αναπλήρωση 3. Διαδικασία εκλογής 4. Θητεία Β. Αρμοδιότητες 1. Νομοθετικές αρμοδιότητες 1.1. αναπομπή νομοσχεδίων 1.2. έκδοση διαταγμάτων 1.3. έκδοση ΠΝΠ 1.4. προκήρυξη δημοψηφίσματος 1.5. νόμος για την κατάσταση πολιορκίας 2. Διοικητικές/εκτελεστικές αρμοδιότητες 3. Δικαστικές αρμοδιότητες 3.1. απονομή χάρης 3.2. παροχή αμνηστίας 3.3. διορισμός δικαστών 4. Ρυθμιστικές του πολιτεύματος 5. Αρμοδιότητες διεθνούς παραστάτη της χώρας Γ. Η ευθύνη του ΠτΔ 1. Ο θεσμός της υπουργικής προσυπογραφής 2. Το ανεύθυνο του ΠτΔ
|
Το Σύνταγμα στο άρθρο 1 παρ. 1 ορίζει ότι το πολίτευμα της Ελλάδας είναι Προεδρευόμενη Κοινοβουλευτική Δημοκρατία. Ως Προεδρευόμενη Δημοκρατία νοείται το πολίτευμα εκείνο όπου ο αρχηγός του Κράτους, δηλαδή ο Πρόεδρος (της Δημοκρατίας) θεωρείται ρυθμιστής του πολιτεύματος, εγγυητής της ομαλής λειτουργίας των συνταγματικών και πολιτειακών θεσμών και έχει συμβολική σημασία. Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας δεν εκλέγεται από τον λαό (σε αντίθεση με τον αρχηγό της Κυβέρνησης, δηλαδή τον Πρωθυπουργό). Ο ΠτΔ δεν έχει πολιτικές αρμοδιότητες και δεν έχει πολιτική ευθύνη. Είναι πολιτικά ανεύθυνος αφού καμία του πράξη δεν ισχύει ούτε εκτελείται χωρίς προσυπογραφή του αρμόδιου υπουργού. Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας είναι άμεσο, μονοπρόσωπο όργανο της νομοθετικής και της εκτελεστικής εξουσίας.
Όπως είπαμε, ο ΠτΔ δεν εκλέγεται από τον λαό, έχει θεσμικό ρόλο και δεν έχει πολιτικές αρμοδιότητες και πολιτική ευθύνη. Πώς όμως αναδεικνύεται ο ΠτΔ (Α), τι αρμοδιότητες έχει τελικά ο ΠτΔ (Β) και σε ποιες περιπτώσεις ευθύνεται (Γ);
Α. Η ανάδειξη του ΠτΔ
ΠτΔ μπορεί να εκλεγεί ένα πρόσωπο εφόσον έχει ορισμένα προσόντα και δεν συντρέχουν στο πρόσωπό του ορισμένα κωλύματα (1). Το Σύνταγμα προβλέπει τις περιπτώσεις αναπλήρωσης του ΠτΔ (2), τη διαδικασία εκλογής του (3), καθώς και τη διάρκεια της θητείας του (4).
1. Προσόντα εκλογιμότητας, κωλύματα εκλογιμότητας και ασυμβίβαστα
Προκειμένου να εκλεγεί ένα πρόσωπο ΠτΔ θα πρέπει να συγκεντρώνει στο πρόσωπό του ορισμένα προσόντα (1.1.) και να μην υπάρχουν κωλύματα (1.2.) και ασυμβίβαστα (1.3.).
1.1. Προσόντα εκλογιμότητας
Τα προσόντα εκλογιμότητας του ΠτΔ ορίζονται στο Άρθρο 31 Σ, το οποίο έχει ως εξής:
Άρθρο 31 του Συντάγματος
Πρόεδρος της Δημοκρατίας μπορεί να εκλεγεί όποιος είναι Έλληνας πολίτης πριν από πέντε τουλάχιστον έτη, έχει από πατέρα ή μητέρα ελληνική καταγωγή, έχει συμπληρώσει το τεσσαρακοστό έτος της ηλικίας του και έχει τη νόμιμη ικανότητα του εκλέγειν.
Συνεπώς, τα προσόντα εκλογιμότητας είναι:
- Ελληνική ιθαγένεια πριν από 5 τουλάχιστον έτη
- Ελληνική καταγωγή από πατέρα ή μητέρα
- Να είναι τουλάχιστον 40 ετών
- Να έχει την ικανότητα του εκλέγειν
1.2. Κωλύματα εκλογιμότητας
Δεν μπορεί να εκλεγεί ΠτΔ όποιος έχει ήδη εκτίσει δύο θητείες (οριστικό κώλυμα) και δεν μπορεί να είναι υποψήφιος για την εκλογή του ως ΠτΔ το πρόσωπο που έχει παραιτηθεί (προσωρινό κώλυμα, μπορεί να επανεκλεγεί σε επόμενη θητεία).
Σύμφωνα με το άρθρο 30 παρ. 5 του Συντάγματος: "Επανεκλογή του ίδιου προσώπου επιτρέπεται μία φορά μόνο".
1.3. Ασυμβίβαστα
Σύμφωνα με το άρθρο 30 παρ. 2 Σ, "Το αξίωμα του Προέδρου είναι ασυμβίβαστο με οποιοδήποτε άλλο αξίωμα, θέση ή έργο", π.χ. βουλευτικό αξίωμα, υπουργικό αξίωμα, π.χ. θέση εταίρου, μετόχου ή οποιοδήποτε έργο επ' αμοιβή. Ως μόνη εξαίρεση μπορεί να γίνει δεκτή αμιγώς πνευματική, συγγραφική ή πνευματική δραστηριότητα, εφόσον δεν συναρτάται με την πολιτική επικαιρότητα και δεν επιφέρει άξιο λόγου οικονομικό όφελος. Η αποβολή όλων των αξιωμάτων και δραστηριοτήτων πρέπει να ολοκληρωθεί πριν την ορκωμοσία του. Το ασυμβίβαστο αποσκοπεί στη διατήρηση του κύρους του Προέδρου και της θεσμικής του αξιοπιστίας.
2. Αναπλήρωση του ΠτΔ
👉 Ο ΠτΔ μπορεί για κάποιο χρονικό διάστημα να μη βρίσκεται σε θέση να ασκήσει τα καθήκοντά του, πράγμα το οποίο μπορεί να συμβεί αν αυτός απουσιάζει στο εξωτερικό για περισσότερο από 10 ημέρες, αν πεθάνει, παραιτηθεί ή κηρυχθεί έκπτωτος (μέχρι να εκλεγεί ο νέος) ή τέλος πάντων αν κωλύεται για οποιοδήποτε λόγο. Στην περίπτωση αυτή θα πρέπει να αναπληρωθεί προσωρινά, δηλαδή κάποιο άλλο πρόσωπο θα πρέπει να ασκήσει προσωρινά τα καθήκοντα του ΠτΔ μέχρι την εκλογή του νέου ΠτΔ. Στις περιπτώσεις αυτές τον ΠτΔ αναπληρώνει προσωρινά ο Πρόεδρος της Βουλής, αν δεν υπάρχει Bουλή, ο Πρόεδρος της τελευταίας Bουλής και, αν αυτός αρνείται ή δεν υπάρχει, η Kυβέρνηση συλλογικά.
Ο αναπληρωτής του ΠτΔ μπορεί να κάνει όλα όσα θα έκανε ο ΠτΔ ή υπάρχουν περιορισμοί;
👉 Σύμφωνα με το άρθρο 34 παρ. 1 Σ, την περίοδο της αναπλήρωσης του Προέδρου δεν εφαρμόζονται:
(1) οι διατάξεις για τη διάλυση της Bουλής, με εξαίρεση την περίπτωση της περίπτωσης του άρθρου 32 παρ. 4
(2) οι διατάξεις για την παύση της Kυβέρνησης (38 παρ. 2 Σ) και
(3) οι διατάξεις για την προσφυγή σε δημοψήφισμα (άρθρο 44 παρ. 2 Σ).
Ωστόσο:
(1) το άρθρο 32 παρ. 4 Σ προέβλεπε τη διάλυση της Βουλής στην περίπτωση αδυναμίας εκλογής ΠτΔ, το οποίο έχει αναθεωρήθηκε με την αναθεώρηση του 2019, επομένως η εξαίρεση αυτή είναι άνευ αντικειμένου πλέον.
(2) το άρθρο 38 παρ. 2 Σ προέβλεπε τη δυνατότητα παύσης της Κυβέρνησης από τον ΠτΔ, το οποίο αναθεωρήθηκε με την αναθεώρηση του 1986, επομένως και η συγκεκριμένη περίπτωση είναι άνευ αντικειμένου.
Ποιος είναι ο απώτατος χρόνος αναπλήρωσης του ΠτΔ;
👉Κατ' αρχήν, ο ΠτΔ αναπληρώνεται μέχρι να επανέλθει στα καθήκοντά του αλλιώς, μέχρι να εκλεγεί νέος ΠτΔ.
👉Εφόσον ο ΠτΔ αναπληρώνεται και αυτή η αναπλήρωση διαρκεί πάνω από 30 ημέρες, τότε η Βουλή θα πρέπει να αποφασίσει με την πλειοψηφία των 3/5 (180) αν πρέπει να εκλεγεί νέος ΠτΔ. 👉 Σε κάθε περίπτωση ο ΠτΔ δεν μπορεί να αναπληρωθεί για περισσότερο από 6 μήνες.
Άρθρο 34 του Συντάγματος1. Tον Πρόεδρο της Δημοκρατίας, όταν απουσιάζει στο εξωτερικό περισσότερο από δέκα ημέρες, αν πεθάνει, παραιτηθεί, κηρυχθεί έκπτωτος ή αν κωλύεται για οποιονδήποτε λόγο να ασκήσει τα καθήκοντά του, τον αναπληρώνει προσωρινά ο Πρόεδρος της Bουλής, αν δεν υπάρχει Bουλή, ο Πρόεδρος της τελευταίας Bουλής και, αν αυτός αρνείται ή δεν υπάρχει, η Kυβέρνηση συλλογικά.Kατά την περίοδο της αναπλήρωσης του Προέδρου δεν εφαρμόζονται οι διατάξεις για τη διάλυση της Bουλής, με εξαίρεση την περίπτωση του άρθρου 32 παράγραφος 4, καθώς και οι διατάξεις για την παύση της Kυβέρνησης και την προσφυγή σε δημοψήφισμα, κατά τις διατάξεις του άρθρου 38 παράγραφος 2 και του άρθρου 44 παράγραφος 2.2. Aν η αδυναμία του Προέδρου της Δημοκρατίας να ασκήσει τα καθήκοντά του παρατείνεται πέρα από τριάντα ημέρες, συγκαλείται υποχρεωτικά η Bουλή, ακόμη και αν αυτή έχει διαλυθεί, για να αποφασίσει με την πλειοψηφία των τριών πέμπτων του συνόλου των μελών της, αν συντρέχει περίπτωση εκλογής νέου Προέδρου. Σε καμία πάντως περίπτωση η εκλογή νέου Προέδρου της Δημοκρατίας δεν μπορεί να καθυστερήσει περισσότερο από έξι συνολικά μήνες, αφότου άρχισε η αναπλήρωσή του που προκλήθηκε από αδυναμία του.
3. Εκλογή του ΠτΔ
Πότε γίνεται η εκλογή του νέου ΠτΔ;
Αφού διαπιστωθεί η ανάγκη εκλογής νέου ΠτΔ τότε αυτός εκλέγεται με τη διαδικασία που προβλέπει το άρθρο 32 του Συντάγματος. Ανάγκη εκλογής νέου ΠτΔ συντρέχει είτε επειδή έληξε η θητεία του απερχόμενου ΠτΔ, είτε επειδή διαπιστώθηκε η αδυναμία του να εκπληρώσει τα καθήκοντά του, είτε επειδή πέθανε, παραιτήθηκε ή κηρύχθηκε έκπτωτος.
👉 Στην πρώτη περίπτωση, αυτή δηλαδή που ξέρουμε ότι η θητεία του ΠτΔ τελειώνει, η εκλογή γίνεται σε ειδική συνεδρίαση που συγκαλείται από τον ΠτΒ έναν τουλάχιστον μήνα πριν λήξει η θητεία του εν ενεργεία ΠτΔ.
👉 Στη δεύτερη περίπτωση, αυτή δηλαδή που δεν ολοκληρώνεται κανονικά η θητεία του ΠτΔ, η συνεδρίαση της Bουλής για την εκλογή νέου ΠτΔ συγκαλείται μέσα σε δέκα ημέρες το αργότερο αφότου έληξε πρόωρα η θητεία του απερχόμενου ΠτΔ.
Ποια είναι η διαδικασία εκλογής του νέου ΠτΔ;
εκλογή με πλειοψηφία 2/3 (200/300) 👉 αν δεν συγκεντρωθεί αυτή η πλειοψηφία, επανάληψη σε 5 ημέρες 👉 νέα ψηφοφορία και εκλογή με πλειοψηφία 2/3 (200/300) 👉 αν δεν συγκεντρωθεί αυτή η πλειοψηφία, επανάληψη σε 5 ημέρες 👉 νέα ψηφοφορία και εκλογή με πλειοψηφία 3/5 (180/300) 👉 αν δεν συγκεντρωθεί αυτή η πλειοψηφία, επανάληψη σε 5 ημέρες 👉 νέα ψηφοφορία και εκλογή με απόλυτη πλειοψηφία (151/300) 👉 αν δεν συγκεντρωθεί αυτή η πλειοψηφία, επανάληψη σε 5 ημέρες 👉 νέα ψηφοφορία και εκλογή με σχετική πλειοψηφία 👉 Σε περίπτωση ισοψηφίας, εκλέγεται το πρόσωπο που συγκέντρωσε το μεγαλύτερο αριθμό ψήφων στην πρώτη ψηφοφορία
Άρθρο 32 του Συντάγματος1. H εκλογή του Προέδρου της Δημοκρατίας από τη Bουλή γίνεται με ονομαστική ψηφοφορία και σε ειδική συνεδρίαση, που συγκαλείται από τον Πρόεδρο της Bουλής έναν τουλάχιστο μήνα πριν λήξει η θητεία του εν ενεργεία Προέδρου της Δημοκρατίας, κατά τα οριζόμενα στον Kανονισμό της Bουλής.Σε περίπτωση οριστικής αδυναμίας του Προέδρου της Δημοκρατίας να εκπληρώσει τα καθήκοντά του, κατά τους ορισμούς του άρθρου 34 παράγραφος 2, καθώς επίσης και σε περίπτωση που ο Πρόεδρος παραιτηθεί, πεθάνει ή κηρυχθεί έκπτωτος κατά τις διατάξεις του Συντάγματος, η συνεδρίαση της Bουλής για την εκλογή νέου Προέδρου της Δημοκρατίας συγκαλείται μέσα σε δέκα ημέρες το αργότερο αφότου έληξε πρόωρα η θητεία του προηγούμενου Προέδρου.2. H εκλογή του Προέδρου της Δημοκρατίας γίνεται σε κάθε περίπτωση για πλήρη θητεία.3. Πρόεδρος της Δημοκρατίας εκλέγεται εκείνος που συγκέντρωσε την πλειοψηφία των δύο τρίτων του συνολικού αριθμού των βουλευτών.Aν δεν συγκεντρωθεί η πλειοψηφία αυτή, η ψηφοφορία επαναλαμβάνεται ύστερα από πέντε ημέρες.Aν δεν επιτευχθεί ούτε στη δεύτερη ψηφοφορία η οριζόμενη πλειοψηφία, η ψηφοφορία επαναλαμβάνεται ακόμη μία φορά ύστερα από πέντε ημέρες, οπότε εκλέγεται Πρόεδρος της Δημοκρατίας εκείνος που συγκέντρωσε την πλειοψηφία των τριών πέμπτων του όλου αριθμού των βουλευτών.4. Αν δεν επιτευχθεί ούτε και στην τρίτη ψηφοφορία η αυξημένη αυτή πλειοψηφία, η ψηφοφορία επαναλαμβάνεται ύστερα από πέντε ημέρες και εκλέγεται Πρόεδρος της Δημοκρατίας εκείνος που συγκέντρωσε την απόλυτη πλειοψηφία του όλου αριθμού των βουλευτών. Αν δεν επιτευχθεί ούτε αυτή η πλειοψηφία, η ψηφοφορία επαναλαμβάνεται ύστερα από πέντε ημέρες και εκλέγεται Πρόεδρος της Δημοκρατίας εκείνος που συγκέντρωσε τη σχετική πλειοψηφία. Σε περίπτωση ισοψηφίας, εκλέγεται Πρόεδρος της Δημοκρατίας εκείνος που συγκέντρωσε το μεγαλύτερο αριθμό ψήφων στην πρώτη ψηφοφορία της προηγούμενης παραγράφου.5. Aν η Bουλή είναι απούσα, συγκαλείται εκτάκτως για να εκλέξει τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας, κατά τους ορισμούς της παραγράφου 4.Aν η Bουλή έχει διαλυθεί με οποιονδήποτε τρόπο, η εκλογή του Προέδρου της Δημοκρατίας αναβάλλεται ώσπου να συγκροτηθεί σε σώμα η νέα Bουλή και μέσα σε είκοσι ημέρες, το αργότερο, από τη συγκρότησή της, σύμφωνα με όσα ορίζονται στις παραγράφους 3 και 4, αφού τηρηθούν και οι ορισμοί της παραγράφου 1 του άρθρου 34.6. Aν η διαδικασία για την εκλογή νέου Προέδρου, που ορίζεται στις προηγούμενες παραγράφους, δεν περατωθεί εγκαίρως, ο ήδη Πρόεδρος της Δημοκρατίας εξακολουθεί να ασκεί τα καθήκοντά του και μετά τη λήξη της θητείας του ώσπου να αναδειχθεί νέος Πρόεδρος.
4. Η θητεία του ΠτΔ
Σύμφωνα με το άρθρο 30 παρ. 1 Σ, η προεδρική θητεία έχει διάρκεια πέντε (5) έτη. Η προεδρική περίοδος αρχίζει από την ορκωμοσία του Προέδρου (άρθρο 30 παρ. 3 Σ). Η προεδρική θητεία μπορεί να παραταθεί σε περίπτωση πολέμου, έως τη λήξη του (άρθρο 30 παρ. 4 Σ) και επανεκλογή του ίδιου προσώπου επιτρέπεται μία φορά μόνο (άρθρο 30 παρ. 5 Σ).
Όταν ο ΠτΔ παραιτηθεί, πεθάνει, κηρυχθεί έκπτωτος, τελεί σε οριστική αδυναμία να ασκήσει τα καθήκοντά του και εκλεγεί νέος ΠτΔ, ο νέος ΠτΔ εκλέγεται για πλήρη θητεία, όχι για το υπόλοιπο της θητείας του απερχόμενου (άρθρο 32 παρ. 2 Σ).
Β. Οι αρμοδιότητες του ΠτΔ
Σύμφωνα με το άρθρο 50 του Συντάγματος "O Πρόεδρος της Δημοκρατίας δεν έχει άλλες αρμοδιότητες παρά μόνο όσες του απονέμουν ρητά το Σύνταγμα και οι νόμοι που είναι σύμφωνοι μ’ αυτό."
Οι αρμοδιότητες του ΠτΔ που του απονέμονται από το Σύνταγμα, διακρίνονται σε νομοθετικές (1), διοικητικές/εκτελεστικές (2), δικαστικές (3), αρμοδιότητες σχετικές με την ιδιότητά του ως ρυθμιστή του πολιτεύματος (4) και αρμοδιότητες σχετικές με την ιδιότητά του ως διεθνούς παραστάτη της χώρας (5).
1. Νομοθετικές αρμοδιότητες του ΠτΔ
Ο ΠτΔ αναπέμπει ψηφισμένα νομοσχέδια/προτάσεις νόμων στη Βουλή (άρθρο 42 Σ) (1.1.), εκδίδει διατάγματα (άρθρο 43 Σ) (1.2.), εκδίδει Πράξεις Νομοθετικού Περιεχομένου (ΠΝΠ) (άρθρο 44 παρ. 1 Σ και άρθρο 48 παρ. 5 Σ) (1.3.), προκηρύσσει δημοψήφισμα για ψηφισμένο νομοσχέδιο που ρυθμίζει σοβαρό κοινωνικό ζήτημα (άρθρο 44 παρ. 2 εδ. β΄ Σ) (1.4.), θέτει σε ισχύ τον νόμο για την κατάσταση πολιορκίας (άρθρο 48 Σ) (1.5.).
1.1. Αναπέμπει ψηφισμένα νομοσχέδια/προτάσεις νόμων στη Βουλή (άρθρο 42Σ)
Άρθρο 42 του Συντάγματος1. O Πρόεδρος της Δημοκρατίας εκδίδει και δημοσιεύει τους νόμους που έχουν ψηφιστεί από τη Bουλή μέσα σε ένα μήνα από την ψήφισή τους. Mέσα στην προθεσμία που προβλέπεται στο προηγούμενο εδάφιο, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας μπορεί να αναπέμψει στη Bουλή νομοσχέδιο που έχει ψηφιστεί από αυτή, εκθέτοντας και τους λόγους της αναπομπής.2. Πρόταση νόμου ή νομοσχέδιο που έχει αναπεμφθεί από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας στη Bουλή εισάγεται στην Oλομέλειά της και, αν επιψηφιστεί και πάλι με την απόλυτη πλειοψηφία του όλου αριθμού των βουλευτών κατά τη διαδικασία του άρθρου 76 παράγραφος 2, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας το εκδίδει και το δημοσιεύει υποχρεωτικά μέσα σε δέκα ημέρες από την επιψήφισή του.
1.2. Εκδίδει διατάγματα (άρθρο 43 Σ)
Άρθρο 43 του Συντάγματος
1. O Πρόεδρος της Δημοκρατίας εκδίδει τα διατάγματα που είναι αναγκαία για την εκτέλεση των νόμων και δεν μπορεί ποτέ να αναστείλει την εφαρμογή τους ούτε να εξαιρέσει κανέναν από την εκτέλεσή τους.
Με τα εκτελεστικά των νόμων διατάγματα εξειδικεύονται ή συμπληρώνονται ρυθμίσεις τυπικού νόμου, ώστε να καταστεί δυνατή η πρακτική εφαρμογή τους. Σύμφωνα με το Συμβούλιο της Επικρατείας, δυνάμει της διατάξεως του άρθρου 43 παρ. 1 Σ δύνανται να τίθενται εγκύρως μόνο δευτερεύοντες ή συμπληρωματικοί κανόνες, ενώ είναι κατώτερης τυπικής ισχύος από τους τυπικούς νόμους.
1.3. Εκδίδει ΠΝΠ (άρθρο 44 παρ. 1 και άρθρο 48 παρ. 5 Σ)
Οι Πράξεις Νομοθετικού Περιεχομένου
Το Σύνταγμα προβλέπει δύο περιπτώσεις για την έκδοση ΠΝΠ από τον ΠτΔ. Η πρώτη είναι η περίπτωση του άρθρου 44 παρ. 1 Σ "σε έκτακτες περιπτώσεις εξαιρετικά επείγουσας και απρόβλεπτης ανάγκης" (1.3.1.) και η δεύτερη είναι η περίπτωση του άρθρου 48 παρ. 5 Σ, όταν τίθεται σε ισχύ ο νόμος για την κατάσταση πολιορκίας (1.3.2.).
1.3.1. ΠΝΠ του άρθρου 44 παρ. 1 του Συντάγματος
1. Σε έκτακτες περιπτώσεις εξαιρετικά επείγουσας και απρόβλεπτης ανάγκης ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας μπορεί, ύστερα από πρόταση του Yπουργικού Συμβουλίου, να εκδίδει πράξεις νομοθετικού περιεχομένου. Oι πράξεις αυτές υποβάλλονται στη Bουλή για κύρωση σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 72 παράγραφος 1, μέσα σε σαράντα ημέρες από την έκδοσή τους ή μέσα σε σαράντα ημέρες από τη σύγκληση της Bουλής σε σύνοδο. Aν δεν υποβληθούν στη Bουλή μέσα στις προαναφερόμενες προθεσμίες ή αν δεν εγκριθούν από αυτή μέσα σε τρεις μήνες από την υποβολή τους, παύουν να ισχύουν στο εξής.
προϋπόθεση έκδοσης: εξαιρετικά επείγουσα και απρόβλεπτη ανάγκη
διαδικασία έκδοσης: πρόταση του Υπουργικού Συμβουλίου και έκδοση από τον ΠτΔ
Οι ΠΝΠ υποβάλλονται στη Βουλή για κύρωση μέσα σε σαράντα ημέρες από την έκδοσή τους ή μέσα σε σαράντα ημέρες από τη σύγκληση της Bουλής σε σύνοδο
👉 αν δεν υποβληθούν στη Βουλή ή αν υποβληθούν αλλά δεν εγκριθούν μέσα σε 3 μήνες, τότε παύουν να ισχύουν εφεξής
1.3.2. ΠΝΠ του άρθρου 48 παρ. 5 του Συντάγματος
5. Aφότου αρχίσουν να ισχύουν τα μέτρα των προηγούμενων παραγράφων ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, ύστερα από πρόταση της Kυβέρνησης, μπορεί να εκδίδει πράξεις νομοθετικού περιεχομένου, για να αντιμετωπιστούν επείγουσες ανάγκες ή για να αποκατασταθεί ταχύτερα η λειτουργία των συνταγματικών θεσμών. Oι πράξεις αυτές υποβάλλονται για κύρωση στη Bουλή μέσα σε δεκαπέντε ημέρες από τη σύγκλησή της σε σύνοδο και παύουν να ισχύουν στο εξής, αν δεν υποβληθούν στη Bουλή μέσα στις παραπάνω προθεσμίες ή δεν εγκριθούν από αυτή μέσα σε δεκαπέντε ημέρες αφότου υποβλήθηκαν.
προϋπόθεση έκδοσης: μετά τη θέση σε ισχύ του νόμου για κατάσταση πολιορκίας, προκειμένου να αντιμετωπιστούν επείγουσες ανάγκες ή για να αποκατασταθεί ταχύτερα η λειτουργία των συνταγματικών θεσμών
διαδικασία έκδοσης: πρόταση της Κυβέρνησης και έκδοση από τον ΠτΔ
Οι ΠΝΠ υποβάλλονται στη Βουλή για κύρωση μέσα σε δεκαπέντε ημέρες από τη σύγκλησή της.
👉Αν δεν υποβληθούν στη Βουλή στις προθεσμίες αυτές ή αν δεν εγκριθούν μέσα σε δεκαπέντε ημέρες αφότου υποβλήθηκαν, τότε παύουν εφεξής
1.4. Προκηρύσσει δημοψήφισμα για ψηφισμένο νομοσχέδιο που ρυθμίζει σοβαρό κοινωνικό ζήτημα (άρθρο 44 παρ. 2 εδ. β΄ Σ)
Άρθρο 44 του Συντάγματος
2. O Πρόεδρος της Δημοκρατίας προκηρύσσει με διάταγμα δημοψήφισμα για κρίσιμα εθνικά θέματα, ύστερα από απόφαση της απόλυτης πλειοψηφίας του όλου αριθμού των βουλευτών, που λαμβάνεται με πρόταση του Yπουργικού Συμβουλίου.Δημοψήφισμα προκηρύσσεται από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας με διάταγμα και για ψηφισμένα νομοσχέδια που ρυθμίζουν σοβαρό κοινωνικό ζήτημα, εκτός από τα δημοσιονομικά, εφόσον αυτό αποφασιστεί από τα τρία πέμπτα του συνόλου των βουλευτών, ύστερα από πρόταση των δύο πέμπτων του συνόλου και όπως ορίζουν ο Kανονισμός της Bουλής και νόμος για την εφαρμογή της παραγράφου αυτής. Δεν εισάγονται κατά την ίδια περίοδο της Bουλής περισσότερες από δύο προτάσεις δημοψηφίσματος για νομοσχέδιο.Aν νομοσχέδιο υπερψηφιστεί, η προθεσμία του άρθρου 42 παράγραφος 1 αρχίζει από τη διεξαγωγή του δημοψηφίσματος.
1.5. Θέτει σε ισχύ τον νόμο για την κατάσταση πολιορκίας (άρθρο 48 Σ)
Άρθρο 48 του Συντάγματος1. Σε περίπτωση πολέμου, επιστράτευσης εξαιτίας εξωτερικών κινδύνων ή άμεσης απειλής της εθνικής ασφάλειας, καθώς και αν εκδηλωθεί ένοπλο κίνημα για την ανατροπή του δημοκρατικού πολιτεύματος, η Bουλή, με απόφασή της, που λαμβάνεται ύστερα από πρόταση της Kυβέρνησης, θέτει σε εφαρμογή, σε ολόκληρη την Eπικράτεια ή σε τμήμα της, το νόμο για την κατάσταση πολιορκίας, συνιστά εξαιρετικά δικαστήρια και αναστέλλει την ισχύ του συνόλου ή μέρους των διατάξεων των άρθρων 5 παράγραφος 4, 6, 8, 9, 11, 12 παράγραφοι 1 έως και 4, 14, 19, 22 παράγραφος 3, 23, 96 παράγραφος 4 και 97. O Πρόεδρος της Δημοκρατίας δημοσιεύει την απόφαση της Bουλής.Mε την απόφαση της Bουλής ορίζεται η διάρκεια ισχύος των επιβαλλόμενων μέτρων, η οποία δεν μπορεί να υπερβεί τις δεκαπέντε ημέρες.2. Σε περίπτωση απουσίας της Bουλής ή αν συντρέχει αντικειμενική αδυναμία να συγκληθεί εγκαίρως, τα μέτρα της προηγούμενης παραγράφου λαμβάνονται με προεδρικό διάταγμα που εκδίδεται ύστερα από πρόταση του Yπουργικού Συμβουλίου. Tο διάταγμα υποβάλλεται από την Kυβέρνηση στη Bουλή για έγκριση μόλις καταστεί δυνατή η σύγκλησή της, ακόμη και αν έληξε η βουλευτική περίοδος ή η Bουλή έχει διαλυθεί, και πάντως μέσα σε δεκαπέντε ημέρες το αργότερο.
2. Διοικητικές/εκτελεστικές αρμοδιότητες ΠτΔ
Ο ΠτΔ κηρύσσει πόλεμο (άρθρο 36 παρ. 1 Σ) (2.1.), απονέμει βαθμούς στους υπηρετούντες στις ένοπλες δυνάμεις (άρθρο 45 εδ. β' Σ) (2.2.), διορίζει και παύει τους δημόσιους υπαλλήλους με διάταγμα (δεν αποφασίζει αυτός) (άρθρο 46 παρ. 1 Σ) (2.3.), απονέμει παράσημα (άρθρο 46 παρ. 2 Σ) (2.4.).
2.1. Κηρύσσει πόλεμο (άρθρο 36 παρ. 1 Σ)
Άρθρο 36 του Συντάγματος1. O Πρόεδρος της Δημοκρατίας, με τήρηση οπωσδήποτε των ορισμών του άρθρου 35 παράγραφος 1, εκπροσωπεί διεθνώς το Kράτος, κηρύσσει πόλεμο, συνομολογεί συνθήκες ειρήνης, συμμαχίας, οικονομικής συνεργασίας και συμμετοχής σε διεθνείς οργανισμούς ή ενώσεις και τις ανακοινώνει στη Bουλή, με τις αναγκαίες διασαφήσεις, όταν το συμφέρον και η ασφάλεια του Kράτους το επιτρέπουν.
2.2. Απονέμει βαθμούς στους υπηρετούντες στις ένοπλες δυνάμεις (άρθρο 45 εδ. β' Σ)
Άρθρο 45 του ΣυντάγματοςO Πρόεδρος της Δημοκρατίας είναι αρχηγός των Eνόπλων Δυνάμεων της Xώρας, που τη διοίκησή τους ασκεί η Kυβέρνηση, όπως νόμος ορίζει. Aπονέμει επίσης τους βαθμούς σε όσους υπηρετούν σ’ αυτές, όπως νόμος ορίζει.
2.3. Διορίζει και παύει τους δημόσιους υπαλλήλους με διάταγμα (άρθρο 46 παρ. 1 Σ)
Άρθρο 46 του Συντάγματος1. O Πρόεδρος της Δημοκρατίας διορίζει και παύει, σύμφωνα με το νόμο, τους δημόσιους υπαλλήλους, εκτός από τις εξαιρέσεις που ορίζει ο νόμος.
2.4. Απονέμει παράσημα (άρθρο 46 παρ. 2 Σ)
Άρθρο 46 του Συντάγματος2. O Πρόεδρος της Δημοκρατίας απονέμει τα προβλεπόμενα παράσημα σύμφωνα με τις διατάξεις του σχετικού νόμου.
3. Δικαστικές αρμοδιότητες ΠτΔ
Ο ΠτΔ απονέμει χάρη (άρθρο 47 παρ. 1 Σ) (3.1.), παρέχει αμνηστία (άρθρο 47 παρ. 3 Σ) (3.2.) και διορίζει τους δικαστές (άρθρο 88 παρ. 1 Σ) (3.3.).
3.1. Απονέμει χάρη (άρθρο 47 παρ. 1 Σ)
Άρθρο 47 του Συντάγματος1. O Πρόεδρος της Δημοκρατίας έχει το δικαίωμα, ύστερα από πρόταση του Yπουργού Δικαιοσύνης και γνώμη συμβουλίου που συγκροτείται κατά πλειοψηφία από δικαστές, να χαρίζει, μετατρέπει ή μετριάζει τις ποινές που επιβάλλουν τα δικαστήρια, καθώς και να αίρει τις κάθε είδους νόμιμες συνέπειες ποινών που έχουν επιβληθεί και εκτιθεί.2. O Πρόεδρος της Δημοκρατίας μόνο με τη συγκατάθεση της Bουλής έχει το δικαίωμα να απονέμει χάρη σε Yπουργό που καταδικάστηκε κατά το άρθρο 86.
👉 η απονομή χάρης έχει προσωπικό χαρακτήρα και συνεπάγεται την άρση της ποινής που επιβλήθηκε σε ορισμένο πρόσωπο.
3.2. Παρέχει αμνηστία (άρθρο 47 παρ. 3 Σ)
Άρθρο 47 του Συντάγματος3. Aμνηστία παρέχεται μόνο για πολιτικά εγκλήματα, με νόμο που ψηφίζεται από την Oλομέλεια της Bουλής με πλειοψηφία των τριών πέμπτων του όλου αριθμού των βουλευτών.4. Aμνηστία για κοινά εγκλήματα δεν παρέχεται ούτε με νόμο.
👉 η αμνηστία έχει απρόσωπο χαρακτήρα και παρέχεται για ορισμένο έγκλημα, αίροντας το αξιόποινο.
3.3. Διορίζει τους δικαστές (άρθρο 88 παρ. 1 Σ)
Άρθρο 881. Oι δικαστικοί λειτουργοί διορίζονται με προεδρικό διάταγμα, σύμφωνα με νόμο που ορίζει τα προσόντα και τη διαδικασία της επιλογής τους, και είναι ισόβιοι.
4. αρμοδιότητες σχετικές με την ιδιότητά του ως ρυθμιστή του πολιτεύματος
- διορίζει και παύει τον Πρωθυπουργό και τα μέλη της Κυβέρνησης και δίνει διερευνητικές εντολές (άρθρα 37 και 38 Σ)
- συγκαλεί τη Βουλή σε τακτική και έκτακτη σύνοδο (άρθρο 40 παρ. 1 Σ)
- αναστέλλει τις εργασίες της βουλευτικής συνόδου (άρθρο 40 παρ. 2 Σ)
- διαλύει τη Βουλή (άρθρο 41 Σ)
- προκηρύσσει δημοψήφισμα για κρίσιμο εθνικό θέμα (άρθρο 44 παρ. 2 Σ)
- εκδίδει διαγγέλματα (άρθρο 44 παρ. 3 Σ)
5. Αρμοδιότητες σχετικές με την ιδιότητά του ως διεθνούς παραστάτη της χώρας
Ο ΠτΔ συνομολογεί διεθνείς συνθήκες και εκπροσωπεί το Κράτος στις διεθνείς σχέσεις με άλλα κράτη (άρθρο 36 παρ. 1 Σ)
Άρθρο 36 του Συντάγματος1. O Πρόεδρος της Δημοκρατίας, με τήρηση οπωσδήποτε των ορισμών του άρθρου 35 παράγραφος 1, εκπροσωπεί διεθνώς το Kράτος, κηρύσσει πόλεμο, συνομολογεί συνθήκες ειρήνης, συμμαχίας, οικονομικής συνεργασίας και συμμετοχής σε διεθνείς οργανισμούς ή ενώσεις και τις ανακοινώνει στη Bουλή, με τις αναγκαίες διασαφήσεις, όταν το συμφέρον και η ασφάλεια του Kράτους το επιτρέπουν.
Γ. Η ευθύνη του ΠτΔ
Είδαμε ανωτέρω πως ο ΠτΔ έχει διάφορες αρμοδιότητες, νομοθετικές, διοικητικές/ εκτελεστικές, ρυθμιστικές, δικαστικές. Περαιτέρω όμως, το Σύνταγμα ρυθμίζει στο άρθρο 35 παρ. 1 τον θεσμό της υπουργικής προσυπογραφής, σύμφωνα με τον οποίο προκειμένου να ασκήσει την αρμοδιότητά του ο ΠτΔ και προκειμένου να ισχύσει και να εκτελεστεί κάποια πράξη του ΠτΔ θα πρέπει να συμπράξει και ένα άλλο όργανο, ο αρμόδιος Υπουργός. Χωρίς την υπογραφή του αρμόδιου Υπουργού καμία πράξη του ΠτΔ δεν ισχύει ούτε εκτελείται και ο Υπουργός, με μόνη την υπογραφή του, φέρει ευθύνη για το περιεχόμενο της πράξης του ΠτΔ.
Άρθρο 35 παρ. 1 του ΣυντάγματοςKαμία πράξη του Προέδρου της Δημοκρατίας δεν ισχύει ούτε εκτελείται χωρίς την προσυπογραφή του αρμόδιου Yπουργού, ο οποίος με μόνη την υπογραφή του γίνεται υπεύθυνος, και χωρίς τη δημοσίευσή της στην Eφημερίδα της Kυβερνήσεως.Στην περίπτωση που η Kυβέρνηση απαλλαγεί από τα καθήκοντά της σύμφωνα με το άρθρο 38 παράγραφος 1, αν ο Πρωθυπουργός δεν προσυπογράφει το οικείο διάταγμα, αυτό υπογράφεται μόνο από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας.
Εξαίρεση: ΔΕΝ απαιτείται προσυπογραφή για τις ακόλουθες πράξεις (άρθρο 35 παρ. 2 Σ):
👉 το διορισμό Πρωθυπουργού (άρθρο 37 παρ. 1 Σ)
👉 την ανάθεση διερευνητικής εντολής (άρθρο 37 παράγραφοι 2, 3 και 4 Σ)
👉 τη διάλυση της Bουλής όταν έχουν παραιτηθεί ή καταψηφιστεί δύο Κυβερνήσεις και η σύνθεση της Κυβέρνησης δεν εξασφαλίζει κυβερνητική σταθερότητα (άρθρο 41 παρ. 1 Σ), αν δεν την προσυπογράψει ο Πρωθυπουργός
👉 τη διάλυση της Bουλής μετά τη λήξη της βουλευτικής περιόδου (άρθρο 53 παρ. 1 Σ), αν δεν την προσυπογράψει το Yπουργικό Συμβούλιο,
👉 την αναπομπή νομοσχεδίου ή πρότασης νόμου που έχει ψηφιστεί από τη Bουλή (άρθρο 42 παρ. 1)
👉 το διορισμό του προσωπικού των υπηρεσιών της Προεδρίας της Δημοκρατίας
👉 το διάταγμα με το οποίο προκηρύσσεται δημοψήφισμα για νομοσχέδιο, σύμφωνα με το άρθρο 44 παράγραφος 2. Αυτό προσυπογράφεται από τον Πρόεδρο της Bουλής (και όχι από Υπουργό) (άρθρο 35 παρ. 3 Σ)
👉 το άρθρο 35 παρ. 2 Σ αναφέρει και την περίπτωση της διάλυσης της Βουλής λόγω μη εκλογής ΠτΔ κατά τις διατάξεις του άρθρου 32 παρ. 4 Σ, ωστόσο με την αναθεώρηση του 2019 δεν προβλέπεται δυνατότητα διάλυσης της Βουλής για τον λόγο αυτό.
Επίσης, σύμφωνα με το άρθρο 35 παρ. 1 Σ, στην περίπτωση που η Kυβέρνηση απαλλαγεί από τα καθήκοντά της σύμφωνα με το άρθρο 38 παράγραφος 1 (δηλαδή όταν παραιτηθεί ή χάσει την εμπιστοσύνη της Βουλής), αν ο Πρωθυπουργός δεν προσυπογράφει το οικείο διάταγμα, αυτό υπογράφεται μόνο από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας.
2. Το ανεύθυνο του ΠτΔ
Άρθρο 49 παρ. 1 του ΣυντάγματοςO Πρόεδρος της Δημοκρατίας δεν ευθύνεται οπωσδήποτε για πράξεις που έχει ενεργήσει κατά την άσκηση των καθηκόντων του, παρά μόνο για έσχατη προδοσία ή παραβίαση, με πρόθεση, του Συντάγματος. Για πράξεις που δεν σχετίζονται με την άσκηση των καθηκόντων του η δίωξη αναστέλλεται εωσότου λήξει η προεδρική θητεία.
Κανόνας: ο ΠτΔ δεν έχει καμία ευθύνη αστική, ποινική, πολιτική για πράξεις ή παραλείψεις που έχει ενεργήσει κατά την άσκηση των καθηκόντων του.
Εξαίρεση: ο ΠτΔ ευθύνεται μόνο για (α) εσχάτη προδοσία και (β) παραβίαση, με πρόθεση, του Συντάγματος.
εσχάτη προδοσία: ο ΠτΔ κάνοντας χρήση των εξουσιών που του παρέχει το Σύνταγμα, επιχειρεί να καταλύσει το πολίτευμα της χώρας δια της βιας
παραβίαση εκ προθέσεως του Συντάγματος: ο ΠτΔ ενεργεί με τρόπο αντίθετο προς το Σύνταγμα, εκδίδει πράξεις με περιεχόμενο που έρχεται σε αντίθεση με το Σύνταγμα
πώς;
πρόταση για παραπομπή του ΠτΔ σε δίκη από το 1/3 των βουλευτών 👉 αποδοχή της πρότασης από την πλειοψηφία των 2/3 των βουλευτών 👉 παραπομπή του ΠτΔ στο Ειδικό Δικαστήριο του άρθρου 86 Σ
Ποιος ασκεί τα καθήκοντα του ΠτΔ αφότου παραπεμφθεί σε δίκη ο ΠτΔ;
Aφότου παραπεμφθεί, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας απέχει από την άσκηση των καθηκόντων του και αναπληρώνεται, σύμφωνα με όσα ορίζονται στο άρθρο 34 αναλαμβάνει πάλι τα καθήκοντά του, αφότου το δικαστήριο του άρθρου 86 εκδώσει απαλλακτική απόφαση, εφόσον δεν εξαντλήθηκε η θητεία του (άρθρο 49 παρ. 4 Σ)
Διώκεται ο ΠτΔ για πράξεις που δεν σχετίζονται με τα καθήκοντά του;
Για πράξεις του ΠτΔ που δεν σχετίζονται με τα καθήκοντά του, η ποινική του δίωξη αναστέλλεται για όσο χρόνο διαρκεί η θητεία του.