Α. Απλή διοικητική προσφυγή
Ως προς την απλή διοικητική προσφυγή θα δούμε ειδικότερα την έννοια της (1), τις διακρίσεις της (2), τι ισχύει για την απάντηση της διοίκησης επί της απλής διοικητικής προσφυγής (3) και τις δικονομικές συνέπειες άσκησής της (4).
1. Η έννοια της απλής διοικητικής προσφυγής
Η απλή διοικητική προσφυγή δεν είναι απαραίτητο να προβλέπεται σε ειδική διάταξη νόμου (δηλαδή, μπορεί να προβλέπεται, μπορεί και όχι. Προφανώς δεν εννοούμε το άρθρο 10 Σ ή το άρθρο 24 ΚΔΔιαδ) και δεν προβλέπεται και προθεσμία άσκησής της. Δηλαδή αν ο νόμος λέει "το Χ όργανο εκδίδει πράξη και κατά της πράξης αυτής ασκείται προσφυγή" τότε η προσφυγή αυτή προβλέπεται στο νόμο, αλλά χωρίς να ορίζεται προθεσμία, άρα είναι απλή. Αν ο νόμος λέει "το Χ όργανο εκδίδει πράξη" χωρίς να μιλάει για προσφυγή, αν ο διοικούμενος ασκήσει προσφυγή, τότε αυτή θα είναι απλή. Στην απλή προσφυγή ο διοικούμενος δεν δεσμεύεται και μπορεί να ασκήσει περισσότερες από μία, δηλαδή η απλή διοικητική προσφυγή δεν διέπεται από τον κανόνα της άπαξ ασκήσεως.
Μπορώ να ασκήσω απλή προσφυγή κατά κανονιστικής πράξης;
Όχι, όπως λέει και το άρθρο 24 παρ. 1 ΚΔΔιαδ, απλή προσφυγή ασκείται κατά ατομικής διοικητικής πράξης. Εξάλλου, δεν νοείται απλή προσφυγή κατά κανονιστικής, καθώς η διοίκηση είναι ελεύθερη να προβαίνει σε κανονιστική ρύθμιση και δεν υποχρεούται να την τροποποιεί ή να την ανακαλεί.
2. Διακρίσεις απλής διοικητικής προσφυγής
Η απλή προσφυγή διακρίνεται σε αίτηση θεραπείας (2.1.) και σε ιεραρχική προσφυγή (2.2.). Η διάκριση αυτή αφορά το όργανο ενώπιον του οποίου ασκείται η προσφυγή.
2.1 Αίτηση θεραπείας
-ασκείται ενώπιον του οργάνου που εξέδωσε την πράξη
-μπορεί να κάνει και έλεγχο νομιμότητας και έλεγχο ουσίας
-το όργανο μπορεί είτε να ακυρώσει, είτε να τροποποιήσει την πράξη (αυτό την έβγαλε, ό,τι θέλει μπορεί να κάνει)
2.2. Ιεραρχική προσφυγή
-ασκείται όχι ενώπιον του οργάνου που εξέδωσε την πράξη, αλλά ενώπιον ιεραρχικά ανώτερου οργάνου
-το ιεραρχικά ανώτερο όργανο κατ' αρχήν μπορεί να κάνει μόνο έλεγχο νομιμότητας και κατ' εξαίρεση να κάνει και έλεγχο ουσίας
-το ιεραρχικά ανώτερο όργανο μπορεί κατ' αρχήν μόνο να ακυρώσει την πράξη, καθώς αν την τροποποιήσει θα προβεί σε ιεραρχική υποκατάσταση, και κατ' εξαίρεση μπορεί να την τροποποιήσει αν οι σχετικές διατάξεις προβλέπουν αρμοδιότητα της προϊστάμενης αρχής για έκδοση της πράξης (άρθρο 24 παρ. 4 ΚΔΔιαδ).
*δηλαδή, στην ιεραρχική προσφυγή, επειδή απευθύνομαι σε άλλο όργανο από αυτό που εξέδωσε την πράξη, πρέπει κάπου να προβλέπεται ρητά ότι μπορεί να την ελέγξει και στην ουσία και να την τροποποιήσει, αλλιώς θα προβεί σε ιεραρχική υποκατάσταση
3. Απάντηση επί απλής διοικητικής προσφυγής
Είναι το όργανο υποχρεωμένο να απαντήσει όταν ο διοικούμενος ασκήσει απλή διοικητική προσφυγή;
Κανόνας: κατά κανόνα, η διοίκηση δεν είναι υποχρεωμένη να απαντήσει όταν ασκηθεί απλή διοικητική προσφυγή και κατά συνέπεια δεν στοιχειοθετείται παράλειψη οφειλόμενης νόμιμης ενέργειας.
Εξαίρεση: όταν η προσφυγή έχει τη μορφή της αίτησης ανάκλησης και η διοίκηση έχει υποχρέωση να επανεξετάσει ή να ανακαλέσει, τότε έχει υποχρέωση να απαντήσει στην απλή διοικητική προσφυγή και αν δεν το κάνει στοιχειοθετείται παράλειψη οφειλόμενης νόμιμης ενέργειας.
Αν η διοίκηση απαντήσει, μπορώ να προσβάλλω την απάντηση;
-αν η διοίκηση απαντήσει και αποδεχτεί την προσφυγή μου, αυτή η απάντηση είναι εκτελεστή
-αν η διοίκηση απαντήσει και απορρίψει την προσφυγή μου, αλλά δεν κάνει νέα έρευνα, τότε η απάντηση έχει βεβαιωτικό χαρακτήρα (δηλαδή, δεν έλεγξε κάτι νέο, δεν λέει και κάτι καινούργιο, αλλά το ίδιο με την αρχική πράξη, επομένως είναι απλά βεβαιωτική)
-αν η διοίκηση απαντήσει και απορρίψει την προσφυγή μου, αλλά κάνει νέα κατ' ουσίαν έρευνα, τότε, σε αντίθεση με την προηγούμενη περίπτωση, η απάντηση είναι εκτελεστή και προσβάλλεται παραδεκτώς
4. Δικονομικές συνέπειες άσκησης απλής προσφυγής
Κατά μιας διοικητικής πράξης μπορώ να ασκήσω κάποιο ένδικο βοήθημα στο δικαστήριο, εντός ορισμένης προθεσμίας. Αν, πριν περάσει η προθεσμία αυτή, ασκήσω απλή προσφυγή τότε επέρχεται διακοπή της προθεσμίας. Η διακοπή αυτή εκκινά από την επόμενη της άσκησης της απλής προσφυγής και λήγει με την άπρακτη πάροδο του χρονικού διαστήματος που ορίζεται ότι πρέπει να απαντήσει η διοίκηση ή με την άπρακτη πάροδο 30 ημερών ή με την χρονικά πρότερη κοινοποίησης της απάντησης του οργάνου ή πλήρη γνώση (άρθρα 46 παρ. 2 πδ 18/1989 και 67 ΚΔΔ). Από την επόμενη του πέρατος του διακοπτικού γεγονότος εκκινεί νέα ισόχρονη προθεσμία για την άσκηση του αντίστοιχου ένδικου βοηθήματος κατά της προσβληθείσας με την απλή προσφυγή πράξης.
π.χ. αν μια διοικητική πράξη εκδοθεί 1/3 και ασκήσω απλή προσφυγή, τότε η προθεσμία να πάω στο δικαστήριο θα διακοπεί για 30 ημέρες, μέχρι τις 31/3. Από 1/4 θα εκκινήσει η προθεσμία των 60 ημερών για να πάω στο δικαστήριο.
Τι συμβαίνει αν μεσολαβήσουν δικαστικές διακοπές;
Κατά τη διάρκεια των δικαστικών διακοπών (κατ' αρχήν, από 1/7 μέχρι 15/9) επέρχεται αναστολή των δικονομικών προθεσμιών. Δηλαδή αν εκδοθεί μια διοικητική πράξη στις 30/6 και έχω 60 ημέρες προθεσμία να πάω στο δικαστήριο, η προθεσμία θα ανασταλεί κατά τη διάρκεια των δικαστικών διακοπών και θα συνεχίσει να μετράει από 16/9.
Αν η πράξη εκδοθεί 30/6 και εγώ ασκήσω απλή προσφυγή στις 1/7, το διακοπτικό γεγονός θα αρχίσει να μετρά από τις 2/7 και για 30 ημέρες (χωρίς να έχει κάποια πρακτική σημασία βέβαια, αφού ταυτόχρονα θα υπάρχει και αναστολή λόγω δικαστικών διακοπών).
👉Η προθεσμία των 30 ημερών (απάντησης) δεν αναστέλλεται κατά τη διάρκεια των δικαστικών διακοπών.
👉Η άσκηση απλής προσφυγής δεν επιφέρει διακοπτικό γεγονός αν αυτή ασκηθεί αντί της ειδικά προβλεπόμενης ειδικής ή ενδικοφανούς προσφυγής.
Β. Ειδική διοικητική προσφυγή
- Η απάντηση επί της ειδικής διοικητικής προσφυγής, αν η διοίκηση απαντήσει ρητά, είναι εκτελεστή πράξη
- Η σιωπηρή απόρριψη (λόγω άπρακτης παρόδου της προθεσμίας) είναι εκτελεστή πράξη
- Η απάντηση (ρητή ή σιωπηρή) δεν απορροφά την αρχική απάντηση, είναι συναφής με την αρχική απάντηση και μπορούν να είναι συμπροσβαλλόμενες με το ίδιο δικόγραφο
- Η άπρακτη πάροδος της προθεσμίας απάντησης, καθιστά το όργανο χρονικά αναρμόδιο
- Αν το όργανο απαντήσει, ενώ έχει παρέλθει η προθεσμία απάντησης, δηλαδή μετά τη συντέλεση σιωπηρής απόρριψης, η ακόλουθη ρητή απορριπτική πράξη είναι ακυρωτέα επειδή εκδόθηκε από χρονικά αναρμόδιο όργανο
Όπως συμβαίνει και με την απλή διοικητική προσφυγή, έτσι και με την ειδική διοικητική προσφυγή, η άσκησή της διακόπτει την προθεσμία άσκησης του οικείου ενδίκου βοηθήματος.
Γ. Ενδικοφανής προσφυγή
1. Η έννοια της ενδικοφανούς διοικητικής προσφυγής
Ενδικοφανής χαρακτηρίζεται η προσφυγή εκείνη που σωρευτικά: προβλέπεται στον νόμο, ο νόμος ορίζει το αρμόδιο όργανο ενώπιον του οποίου ασκείται, την προθεσμία άσκησης της προσφυγής, καθώς και ότι το όργανο ασκεί και έλεγχο νομιμότητας και ουσίας. Η άσκηση της ενδικοφανούς προσφυγής ρυθμίζεται από τον νόμο που την προβλέπει και από τα άρθρα 25 ΚΔΔιαδ, 45 παρ. 2 πδ 18/1989 και 63 παρ. 3-6 ΚΔΔ.
2. Απάντηση επί ενδικοφανούς διοικητικής προσφυγής
Είναι το όργανο υποχρεωμένο να απαντήσει όταν ο διοικούμενος ασκήσει ενδικοφανή διοικητική προσφυγή;
Το ενδικοφανές όργανο έχει δέσμια αρμοδιότητα να απαντήσει επί της ενδικοφανούς προσφυγής. Η προθεσμία απάντησης καθορίζεται από τη διάταξη που προβλέπει σε κάθε περίπτωση την ενδικοφανή προσφυγή. Αν η διάταξη δεν προβλέπει ειδικότερη προθεσμία, τότε η προθεσμία απάντησης είναι 3 μήνες (άρθρα 25 παρ. 2 ΚΔΔιαδ, 45 παρ. 2 πδ 18/1989, 63 παρ. 6 ΚΔΔ). Αν παρέλθει άπρακτη η προθεσμία απάντησης στοιχειοθετείται σιωπηρά απόρριψη.
👉η άπρακτη πάροδος της προθεσμίας απάντησης, δεν καθιστά το ενδικοφανές όργανο αναρμόδιο
👉αν το όργανο απαντήσει, ενώ έχει παρέλθει η προθεσμία απάντησης, δηλαδή μετά τη συντέλεση σιωπηρής απόρριψης, η ακόλουθη ρητή απορριπτική πράξη προσβάλλεται παραδεκτώς
Η απάντηση επί της ενδικοφανούς διοικητικής προσφυγής (είτε η διοίκηση απαντήσει ρητά, είτε στοιχειοθετηθεί σιωπηρή απόρριψη λόγω άπρακτης παρόδου της προθεσμίας) είναι πάντοτε εκτελεστή πράξη.
👉Η προθεσμία απάντησης στην ενδικοφανή προσφυγή δεν αναστέλλεται κατά τη διάρκεια των δικαστικών διακοπών.
3. Δικονομικές συνέπειες άσκησης ενδικοφανούς προσφυγής
Η προηγούμενη άσκηση της ενδικοφανούς προσφυγής αποτελεί προϋπόθεση του παραδεκτού του οικείου ενδίκου βοηθήματος. Ωστόσο, για να αποτελέσει προϋπόθεση του παραδεκτού θα πρέπει προηγουμένως η διοίκηση να έχει ενημερώσει τον διοικούμενο ότι κατά της πράξης προβλέπεται η άσκηση ενδικοφανούς προσφυγής (1), το αρμόδιο όργανο ενώπιον του οποίου ασκείται η ενδικοφανής προσφυγή (2), την προθεσμία άσκησης (3) και τις συνέπειες από τη μη άσκησή της (4). Ο διοικούμενος δεν μπορεί να προβάλλει στο δικαστήριο ισχυρισμούς που δεν είχε προβάλλει με την ενδικοφανή προσφυγή.
👉Η διοίκηση δεν έχει υποχρέωση να ενημερώσει τον διοικούμενο για την προηγούμενη άσκηση ενδικοφανούς προσφυγής στην περίπτωση των δημοσίων συμβάσεων.
👉Όταν ο διοικούμενος ασκήσει ένδικο βοήθημα κατά της απόφασης του ενδικοφανούς οργάνου, δεν μπορεί να προβάλλει νέους πραγματικούς ισχυρισμούς, λόγους που σχετίζονται με τα πραγματικά περιστατικά της υπόθεσής του, τους οποίους όμως δεν είπε κατά το στάδιο της ενδικοφανούς διαδικασίας. Αυτό ισχύει γιατί η ενδικοφανής προσφυγή υπάρχει προκειμένου να διευκολύνεται η απονομή της δικαιοσύνης και η επίλυση των διαφορών σε ένα στάδιο νωρίτερα. Αυτός ο σκοπός της ενδικοφανούς προσφυγής δεν θα μπορούσε να επιτευχθεί αν μετά ο διοικούμενος μπορούσε να επικαλείται νέους πραγματικούς ισχυρισμούς στο δικαστήριο. Τέτοιος περιορισμός δεν υφίσταται για τους νομικούς ισχυρισμούς. Επίσης, παραδεκτώς προβάλλονται ενδίκως οψιγενείς ισχυρισμοί.
Το απαράδεκτο του ενδίκου βοηθήματος σε περίπτωση μη άσκησης της προβλεπόμενης ενδικοφανούς προσφυγής συνιστά παραβίαση του δικαιώματος δικαστικής προστασίας;
Όχι, συνιστά ανεκτό περιορισμό.