Βιβλιογραφία: Παντελής Α., Σπυρόπουλος Φ.
Η περίοδος μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο και μέχρι την στρατιωτική δικτατορία (1936-1974)
1. Η δικτατορία της 4ης Αυγούστου (1936-1941)
Στις 4 Αυγούστου 1936, ο Μεταξάς, που είχε διοριστεί πρωθυπουργός, συνάντησε τον βασιλιά, Γεώργιο Β'. Με αφορμή την απεργία που είχε προκηρυχθεί για την επόμενη μέρα, ο Μεταξάς είχε έτοιμα βασιλικά διατάγματα για την αναστολή βασικών άρθρων του Συντάγματος και τη διάλυση της Βουλής. Το πολίτευμα γίνεται δικτατορικό, με δύο βασιλικά διατάγματα (4 Αυγούστου 1936) που αναστέλλουν τις διατάξεις του Συντάγματος του 1911, οι οποίες προστατεύουν ορισμένες ατομικές ελευθερίες (δικαίωμα συνέρχεσθαι, προσωπική ασφάλεια, άσυλο κατοικίας, ελευθερία τύπου, απόρρητο επικοινωνιών) και με τη διάλυση της Γ' Αναθεωρητικής Βουλής χωρίς την προκήρυξη εκλογών. Το κυρίαρχο όργανο είναι ο βασιλιάς. Ο Μεταξάς εφαρμόζει την πολιτική του, εφόσον γίνεται αποδεκτό από τον βασιλιά. Ένας αριθμός πολιτών αρχίζει να εκφράζει τη δυσπιστία του προς τους δημοκρατικούς θεσμούς συνέπεια της αποτελεσματικής διακυβέρνησης και των νικών του 1940. Η νομοθετική αρμοδιότητα ασκείται με αναγκαστικούς νόμους που εκδίδει ο αρχηγός του κράτους και προσυπογράφει το Υπουργικό Συμβούλιο. Το ιδιώνυμο (1929) ακολουθούν αυστηρότερα μέτρα για την καταπολέμηση του κομμουνισμού, ενώ θεσμοθετήθηκε και το πιστοποιητικό κοινωνικών φρονημάτων. Ιδρύεται η Εθνική Οργάνωση Νεολαίας, με σκοπό να διαμορφώσει τους νέους σε εθνικιστές. Οι ρυθμίσεις της περιόδου αυτής προσιδιάζουν σε αστυνομικό κράτος.
2. Οι κατοχικές Κυβερνήσεις (1941-1944)
Κατά τη διάρκεια της κατοχής, η εξουσία βρίσκεται στα χέρια των Γερμανών, οι οποίοι διορίζουν Κυβερνήσεις. Πρώτος κατοχικός πρωθυπουργός ήταν ο Τσολάκογλου, δεύτερος ο Λογοθετόπουλος και τρίτος ο Ράλλης. Αντάλλαγμα για τη συνεργασία με τον κατακτητή είναι τα Τάγματα Ασφαλείας. Η Κυβέρνηση έχει δικαίωμα να εκδίδει νόμους, χωρίς νομοθετική εξουσιοδότησης.
3. Οι de facto Κυβερνήσεις του εξωτερικού (1941-1944)
Μετά τη μάχη της Κρήτης, ο Γεώργιος ο Β' και η Κυβέρνηση Τσουδερού καταφεύγουν στο εξωτερικό και έδρα της Κυβερνήσεως ορίζεται τυπικά το Λονδίνο και αργότερα το Κάιρο. Με συντακτική πράξη ορίζεται ότι είναι άκυρο το διάταγμα της 4ης Αυγούστου 1936 και έτσι λήγει νομικά η δικτατορία και αρχίζει η de facto Κυβέρνηση. Το 1944 εκρήγνυται κίνημα στον ελληνικό στρατό και στόλο της Μέσης Ανατολής και οι κινηματίες ζητούν τον άμεσο σχηματισμό Κυβέρνησης. Η Κυβέρνηση Τσουδερού παραιτείται και σχηματίζει Κυβέρνηση ο Σοφοκλής Βενιζέλος, που καταστέλλει το κίνημα. Με υπόδειξη της Αγγλίας, ο Γεώργιος Παπανδρέου διορίζεται πρωθυπουργός και συνάπτεται το Εθνικό Συμβόλαιο του Λιβάνου μεταξύ κομμάτων και αντιστασιακών οργανώσεων. Το Συμβόλαιο του Λιβάνου προβλέπει ότι μετά την απελευθέρωση, ο ελληνικός λαός θα αποφασίσει κυριαρχικά για το καθεστώς και την Κυβέρνηση της αρεσκείας του. Τον Σεπτέμβριο του 1944 συνάπτεται το Σύμφωνο της Καζέρτα, σύμφωνα με το οποίο τα Τάγματα Ασφαλείας θεωρούνται όργανα του εχθρού.
4. Η de facto Κυβέρνηση της ελεύθερης Ελλάδας (1944)
Η αντίσταση στον κατακτητή είναι μεγάλη και μεταξύ των αντάρτικων οργανώσεων δεσπόζουσα θέση έχει ο Ε.Λ.Α.Σ., προέκταση του Ε.Α.Μ., και οι δύο υπό κομμουνιστικό έλεγχο. Ιδρύεται η Πολιτική Επιτροπή Εθνικής Απελευθέρωσης (Π.Ε.Ε.Α.) με Πρόεδρο τον Αλ. Σβώλο, η οποία συγκαλεί Εθνικό Συμβούλιο από αντιπροσώπους του λαού που αναδεικνύονται με κατ' επίφαση εκλογές. Το Εθνικό Συμβούλιο έχει το τεκμήριο της αρμοδιότητας. Η Π.Ε.Ε.Α. και το Εθνικό Συμβούλιο αυτοδιαλύονται τον Νοέμβριο του 1944.
5. Οι de facto Κυβερνήσεις της απελευθερώσεως (1944-1946)
Οι Γερμανοί εγκαταλείπουν την Αθήνα στις 12 Οκτωβρίου 1944. Την περίοδο αυτή εκδηλώνονται τα Δεκεμβριανά (αναφερόμενα και ως Μάχη της Αθήνας), δηλαδή μία σειρά ένοπλων συγκρούσεων που έλαβαν χώρα στην Αθήνα από τον Δεκέμβριο 1944 έως τον Ιανουάριο 1945, ανάμεσα στις δυνάμεις του Ε.Α.Μ. και του Κ.Κ.Ε. από τη μία και τις βρετανικές και κυβερνητικές δυνάμεις από την άλλη.
6. Η μεταπολεμική βασιλευόμενη δημοκρατία (1946-1967)
Ο Γεώργιος Β' επιστρέφει μετά τη διεξαγωγή δημοψηφίσματος, με το οποίο η επάνοδος του βασιλιά συγκεντρώνει το 68,40%. Η Δ' Αναθεωρητική Βουλή, αν και ονομάζεται αναθεωρητική, ασκεί συντακτική εξουσία. Το 1947 πεθαίνει ο Γεώργιος Β' και τον διαδέχεται ο αδελφός του, Παύλος. Το 1948 καταρτίζεται σχέδιο Συντάγματος. Οι εκλογές του 1950 αναδεικνύουν βενιζελική πλειοψηφία και οι αρχηγοί των κομμάτων υπογράφουν, παρουσία του Παύλου, πρακτικό, με το οποίο αναλαμβάνουν την υποχρέωση να ψηφίσουν στη νέα Βουλή, το σχέδιο Συντάγματος. Και η Βουλή του 1951 έχει βενιζελική πλειοψηφία. Το Σύνταγμα δημοσιεύεται το 1η Ιανουαρίου 1952 και έχει άμεση ισχύ. Το Σύνταγμα του 1952 καθιερώνει ρητά τη βασιλευόμενη δημοκρατία και το κοινοβουλευτικό σύστημα με μονήρη Βουλή, δεν περιέχει διατάξεις με κοινωνικό περιεχόμενο και εισάγει περιορισμούς σε ατομικές ελευθερίες.
Με ψήφισμα της Βουλής αποφασίζεται ότι το σύνολο των συντακτικών πράξεων και ψηφισμάτων, με περιεχόμενο αντίθετο προς το Σύνταγμα, η ισχύς των οποίων δεν έληξε, εξακολουθούν να ισχύουν και μετά την αναθεώρηση του Συντάγματος. Το σύνολο αυτών των διατάξεων, οι οποίες χάνουν την αυξημένη τυπική ισχύ, αλλά ισχύουν ως νόμοι, ονομάζονται παρασύνταγμα. Το παρασύνταγμα καταργείται μετά τη ψήφιση του Συντάγματος του 1975.
Το 1963 κατατίθεται πρόσταση για αναθεώρηση του Συντάγματος, η οποία ονομάζεται "Βαθειά Τομή", η προσπάθεια όμως εγκαταλείπεται. Γίνεται λόγος για σύσταση συνταγματικού δικαστηρίου.
Λαμβάνονται έκτακτα μέτρα, τα οποία περιλαμβάνουν εκτοπίσεις, στρατόπεδα συγκέντρωσης, εκκαθαρίσεις δημοσίων υπαλλήλων, πιστοποιητικά κοινωνικών φρονημάτων, διάλυση πολιτικών κομμάτων κλπ. Η εκτελεστική εξουσία εκδίδει αναγκαστικούς νόμους το υπουργικό συμβούλιο, εκδίδει πράξεις χωρίς νομοθετική εξουσιοδότηση. Τόσο οι αναγκαστικοί νόμοι, όσο και οι πράξεις του υπουργικού συμβουλίου εκδίδονται κατά παραβίαση του Συντάγματος.
Κατά τη διάρκεια του εμφυλίου πολέμου, ο Δημοκρατικός Στρατός της Ελλάδας, τον οποίο ελέγχει το Κ.Κ.Ε., συγκροτεί την Προσωρινή Δημοκρατική Κυβέρνηση της Ελεύθερης Ελλάδας με πρωθυπουργό τον Μάρκο Βαφειάδη.
Ο εμφύλιος πόλεμος προκαλεί φτώχεια και εξαθλίωση. Η Ελλάδα προσχωρεί στο ΝΑΤΟ και κυρώνει τη διεθνή σύμβαση της Ρώμης, για την προστασία των δικαιωμάτων του ανθρώπου. Όταν ο πρωθυπουργός Παπάγος πεθαίνει (1955), ο Παύλος αναθέτει την εντολή σχηματισμού Κυβέρνησης στον Κωνσταντίνο Καραμανλή. Ο Καραμανλής ιδρύει την Εθνική Ριζοσπαστική Ένωση και κερδίζει τις εκλογές του 1956. Η Ε.Ρ.Ε. κερδίζει τις εκλογές του 1958. Οι κυβερνήσεις Καραμανλή επιτυγχάνουν οικονομική ανάπτυξη, λύση του Κυπριακού με τις συμφωνίες της Ζυρίχης και του Λονδίνου και σύνδεση με την Ευρωπαϊκή Οικονομική Κοινότητα. Από το 1950 οι εκλογές διεξάγονται από υπηρεσιακές κυβερνήσεις συνήθως. Λίγο πριν τις εκλογές του 1961 οι βενιζελικοί ενώνονται και σχηματίζουν την Ένωση Κέντρου με αρχηγό τον Γ. Παπανδρέου, η οποία αναδεικνύεται αξιωματική αντιπολίτευση. Ο Γ. Παπανδρέου και η Ένωση Κέντρου κηρύσσουν τον "Ανένδοτο Αγώνα" που συνίσταται σε εντονότατη αντιπολίτευση και χαρακτηρίζουν το εκλογικό αποτέλεσμα ως προϊόν βίας και νοθείας. Τον Μάιο του 1963, παρακρατικοί δολοφονούν τον βουλευτή της Ενιαίας Δημοκρατικής Αριστεράς, Γρηγόριο Λαμπράκη. Τον Ιούνιο του 1963 ο Καραμανλής υποβάλλει την παραίτηση της Κυβέρνησής του. Διεξάγονται εκλογές από την υπηρεσιακή Κυβέρνηση Μαυρομιχάλη (Πρόεδρος Αρείου Πάγου). Μετά τις εκλογές του 1963 σχηματίζει Κυβέρνηση ο Γ. Παπανδρέου, όμως δεν έχει την απόλυτη κοινοβουλευτική πλειοψηφία και δέχεται να παραμείνουν στην Κυβέρνηση υπηρεσιακοί υπουργοί που είναι της εμπιστοσύνης των ανακτόρων. Η "Κυβέρνηση των 50 ημερών" παίρνει ψήφο εμπιστοσύνης, αλλά ο Παπανδρέου δεν θέλει να παραμείνει στην εξουσία με ψήφο της Ε.Δ.Α. και παραιτείται. Ακολουθούν νέες εκλογές (1964) της υπηρεσιακής Κυβέρνησης Παρασκευόπουλου και ο Παπανδρέου σχηματίζει πάλι Κυβέρνηση. Το 1963 ο Καραμανλής έχει ήδη εγκαταλείψει την πολιτική και έχει εγκατασταθεί στο Παρίσι. Ο Παύλος πεθαίνει (1964) και ο Παπανδρέου υποβάλλει την παραίτηση της Κυβέρνησης στον νέο βασιλιά, Κωνσταντίνο Β', η οποία δεν γίνεται αποδεκτή. Η διαφωνία μεταξύ πρωθυπουργού και βασιλιά καταλήγει στην παραβίαση της αρχής της δεδηλωμένης, όταν ο βασιλιάς ορκίζει πρωθυπουργό τον Αθανασιάδη-Νόβα, πρόεδρο της Βουλής και ο Γ. Παπανδρέου κηρύσσει τον νέο Ανένδοτο Αγώνα για την αποκατάσταση της δημοκρατίας. Ακολουθεί ο σχηματισμός τριών Κυβερνήσεων, με τις δύο πρώτες να καταψηφίζονται και την τρίτη (Κυβέρνηση Στεφανόπουλου) τελικά να λαμβάνει την εμπιστοσύνη της Βουλής. Οι βουλευτές που συμμετέχουν στις τρεις αυτές Κυβερνήσεις ονομάζονται αποστάτες. Οι βασιλικές πρωτοβουλίες αποδοκιμάζονται από διαδηλώσεις.
Η Κυβέρνηση Στεφανόπουλου παραιτείται (1966), σχηματίζεται εξωκοινοβουλευτική Κυβέρνηση Παρασκευόπουλου, που επίσης παραιτείται, ο βασιλιάς, Κωνσταντίνος Β', διορίζει Κυβέρνηση Κανελλόπουλου (Απρίλιος 1967), η Βουλή διαλύεται με βασιλικό διάταγμα και προκηρύσσονται εκλογές για τον Μάιο του 1967. Η Κυβέρνηση ανατρέπεται από τους συνταγματάρχες.
Παρατηρείται ότι υπό το Σύνταγμα του 1952 επικρατεί ορλεανική πρακτική, δηλαδή η Κυβέρνηση χρειάζεται και την εμπιστοσύνη της Βουλής και την εμπιστοσύνη του αρχηγού του Κράτους.
7. Η στρατιωτική δικτατορία (1967-1974)