1. Συνταγματικό Δίκαιο - Σύνταγμα: περιεχόμενο, πηγές, αναθεώρηση

Βιβλιογραφία: Μαυριάς Κ., Παντελής Α., Σπυρόπουλος Φ.

Το Σύνταγμα είναι ο ανώτατος νόμος του κράτους με συγκεκριμένο περιεχόμενο και  τυποποιείται από τη θεωρία, με βάση κάποια κριτήρια, σε διάφορα είδη (Α). Οι κανόνες του ουσιαστικού Συντάγματος αντλούνται από τις λεγόμενες πηγές του Συνταγματικού δικαίου (Β). Το Ελληνικό Σύνταγμα, που όπως θα δούμε χαρακτηρίζεται ως σχετικά αυστηρό, τροποποιείται με μια ειδική διαδικασία που λέγεται αναθεώρηση του Συντάγματος (Γ). Το ισχύον Σύνταγμα έχει αναθεωρηθεί τέσσερις φορές (Δ).

Α. Σύνταγμα - ορισμοί και περιεχόμενο

Τι είναι το Σύνταγμα;

👉 Το Σύνταγμα είναι το πλέγμα των θεμελιωδών κανόνων δικαίου που ρυθμίζουν το πολίτευμα της χώρας, τα ανώτατα όργανα του Κράτους και τις αρμοδιότητές τους, και τη θέση και τα όρια της κρατικής εξουσίας απέναντι στα άτομα που υπόκεινται σε αυτή. Το Σύνταγμα είναι ο ανώτερος νόμος του Κράτους, ο οποίος αναθεωρείται με διαδικασία αυστηρότερη από εκείνη με την οποία μεταβάλλονται οι υπόλοιποι νόμοι του Κράτους.

Ποιο είναι το πολίτευμα της χώρας;

Το πολίτευμα της Ελλάδας είναι Προεδρευόμενη Κοινοβουλευτική Δημοκρατία, όπως ορίζεται στο Άρθρο 1 παρ. 1 του Συντάγματος.

Ποια είναι τα ανώτατα όργανα του Κράτους;

Τα ανώτατα όργανα του Κράτους είναι πέντε (5): το εκλογικό σώμα, η Βουλή, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, η Κυβέρνηση και, τέλος, τα Δικαστήρια.

Άλλες βασικές έννοιες και τυποποιήσεις του Συντάγματος

Μέχρι στιγμής είδαμε τι είναι το Σύνταγμα και τι ρυθμίζει. Περαιτέρω όμως στο Σύνταγμα μπορούν να αποδοθούν και ειδικότεροι χαρακτηρισμοί. Έτσι, το Σύνταγμα διακρίνεται σε ουσιαστικό και τυπικό (1), γραπτό και άγραφο (2), ήπιο και αυστηρό (3). Πάμε να δούμε τι σημαίνουν αυτές οι διακρίσεις.

1. Τι είναι το ουσιαστικό και τι το τυπικό Σύνταγμα;

Όταν τον νόμο που λέει κάτι από αυτά τα τρία που είπαμε παραπάνω, πολίτευμα - όργανα - τρόποι περιορισμού της κρατικής εξουσίας τον βρίσκουμε μέσα σε αυτό το pdf που θα κατεβάσουμε από το site της Βουλής που έχει τίτλο «Σύνταγμα» ή τέλος πάντων τον έχει ο κώδικας που αγοράσαμε στο κεφάλαιο «Σύνταγμα»,  τότε αυτός ο κανόνας λέγεται και τυπικό Σύνταγμα. Όμως, μία ρύθμιση που αφορά κάτι από αυτά τα τρία, προφανώς, μπορούμε να την βρούμε και αλλού, όπως σε έναν απλό νόμο που εκδίδει η Βουλή. Ε, αυτός ο νόμος θα λέγεται ουσιαστικό Σύνταγμα (γιατί στην ουσία του αφορά θέμα του Συντάγματος, αλλά τυπικά δεν είναι).

👉 Σύνταγμα υπό τυπική έννοια είναι ο θεμελιώδης νόμος του Κράτους, ο οποίος είναι γραπτός και έχει αυξημένη τυπική ισχύ

👉 Σύνταγμα υπό ουσιαστική έννοια είναι το σύνολο των κανόνων δικαίου που ανεξάρτητα από την τυπική τους ισχύ καθορίζουν (1) τη μορφή του πολιτεύματος, (2) τα ανώτερα κρατικά όργανα και τις αρμοδιότητές τους και (3) τη θέση και τα όρια της κρατικής εξουσίας απέναντι στα άτομα που υπόκεινται σε αυτή.

2. Τι είναι γραπτό και τι είναι άγραφο Σύνταγμα;

Εντάξει, αυτό το λέει και η λέξη, δεν κρύβεται κανένα περίεργο νόημα εδώ. Το γραπτό είναι καταγεγραμμένο, κωδικοποιημένο. Το άγραφο πάλι, δεν είναι. Άγραφο Σύνταγμα έχει η Αγγλία (προφανώς, διαφοροποιούμενη ως συνήθως από τα λοιπά - κοινά κράτη). Οπότε, αν στις εφαρμογές δημοσίου σε ρωτήσει κανείς πότε γράφτηκε το Σύνταγμα της Αγγλίας, θα απαντήσεις ότι η Αγγλία έχει εθιμικό, άγραφο Σύνταγμα, όχι γραπτό.

3. Τι είναι το ήπιο και τι το αυστηρό Σύνταγμα;

Και εδώ το λέει πάνω κάτω η λέξη. Το ήπιο είναι χαλαρό, τα παίρνει χαλαρά τα πράγματα και μπορεί να αλλάξει αν το πιέσεις λίγο. Αντίθετα το αυστηρό δείχνει χαρακτήρα και δεν αλλάζει απόψεις εύκολα. Πρακτικά αυτό σημαίνει ότι οι κανόνες του ήπιου Συντάγματος έχουν ίδια ισχύ με τον νόμο και τροποποιούνται με τη συνήθη νομοθετική διαδικασία, ενώ οι κανόνες του αυστηρού Συντάγματος έχουν αυξημένη τυπική ισχύ σε σχέση με τους άλλους νόμους και είτε δεν αναθεωρούνται καθόλου (απολύτως αυστηρό) είτε αναθεωρούνται με ειδική διαδικασία, δυσχερέστερη από εκείνη που εφαρμόζεται για τη μεταβολή των κοινών νόμων (σχετικώς αυστηρό).

👉 Ήπιο είναι το Σύνταγμα του οποίου οι κανόνες έχουν τυπική ισχύ ίση με αυτή των λοιπών νόμων και επομένως θεσπίζονται, τροποποιούνται και καταργούνται κατά τη συνήθη νομοθετική διαδικασία.

👉 Αυστηρό είναι το Σύνταγμα του οποίου οι κανόνες έχουν αυξημένη τυπική ισχύ σε σχέση με τους λοιπούς νόμους και είτε δεν αναθεωρούνται καθόλου (απολύτως αυστηρό), είτε αναθεωρούνται μόνο με ειδική διαδικασία δυσκολότερη και ειδικότερη από τη συνήθη νομοθετική διαδικασία (σχετικώς αυστηρό).

👉 Παράδειγμα απολύτως αυστηρού Συντάγματος αποτελεί το Σύνταγμα του 1844, το οποίο αντικαταστάθηκε από το Σύνταγμα του 1864.

Το Ελληνικό Σύνταγμα τι από τα παραπάνω είναι;

Το Ελληνικό Σύνταγμα είναι γραπτό και σχετικά αυστηρό. Επίσης, έχουμε και τυπικό και ουσιαστικό Σύνταγμα.

Τι είναι η συντακτική και τι η αναθεωρητική συνέλευση;

Για να αποκτήσει ένα κράτος για πρώτη φορά Σύνταγμα χρειάζεται μία συντακτική συνέλευση, η οποία θα ασκήσει συντακτική εξουσία και η οποία θα έχει ως σκοπό την θέσπιση Συντάγματος. Όταν υπάρχει ήδη Σύνταγμα μπορεί να γίνονται συνελεύσεις για την αναθεώρησή του. Μια τέτοια συνέλευση λέγεται αναθεωρητική συνέλευση.

Β. Πηγές Συνταγματικού δικαίου

Όταν λέμε πηγές Συνταγματικού δικαίου εννοούμε σε ποια κείμενα, από όλα όσα βρίσκουμε στην έννομη τάξη μας, περιέχονται κανόνες Συνταγματικού περιεχομένου και για να το πούμε πιο κομψά, με τον όρο πηγές του Συνταγματικού δικαίου νοούνται τα νομοθετικά κείμενα ή μορφώματα, μέσα στα οποία εντοπίζονται κανόνες του ουσιαστικού Συντάγματος. Οι πηγές του Συνταγματικού δικαίου είναι: το τυπικό Σύνταγμα, οι συντακτικές πράξεις και τα ψηφίσματα (1), οι νόμοι (2), οι κανονιστικές πράξεις της διοίκησης (3), ο Κανονισμός της Βουλής (ΚτΒ) (4), το έθιμο (5), το διεθνές δίκαιο (6) και το ευρωπαϊκό δίκαιο (7).

1. Το τυπικό Σύνταγμα, οι συντακτικές πράξεις, τα ψηφίσματα

οι συντακτικές πράξεις 

Σκέψου ότι είμαστε υπό κατοχή μιας ξένης δύναμης. Δεν έχουμε ούτε Σύνταγμα, ούτε εκλεγμένη Κυβέρνηση. Κάποιοι άνθρωποι μαζεύονται με σκοπό να οργανώσουν την χώρα ώστε να διώξει την ξένη κατοχή και να δημιουργήσουν ένα κράτος. Ορίζουν μια κυβέρνηση και αρχίζουν να παίρνουν αποφάσεις. Από τις αποφάσεις αυτές, κάποιες έχουν συνταγματικό περιεχόμενο. Αυτές οι αποφάσεις-νομοθετήματα, ονομάζονται συντακτικές πράξεις.

👉 οι συντακτικές πράξεις είναι νομοθετήματα της εκτελεστικής εξουσίας, συνταγματικού περιεχομένου, με αυξημένη τυπική ισχύ και με περιεχόμενο συντακτικό ή αναθεωρητικό. Εκδίδονται σε περιόδους που δεν υφίσταται Σύνταγμα, δηλαδή σε περιόδους πολιτικής ανωμαλίας, από επαναστατικές ή de facto Κυβερνήσεις. Όσο ισχύουν αυτές οι συντακτικές πράξεις εξομοιώνονται με τυπικό Σύνταγμα και έχουν αυξημένη τυπική ισχύ.

τα ψηφίσματα

Για να αποκτήσει ένα κράτος για πρώτη φορά Σύνταγμα χρειάζεται μία συντακτική συνέλευση, η οποία θα ασκήσει συντακτική εξουσία και η οποία θα έχει ως σκοπό την θέσπιση Συντάγματος. Όταν υπάρχει ήδη Σύνταγμα μπορεί να γίνονται συνελεύσεις για την αναθεώρησή του. Μια τέτοια συνέλευση λέγεται αναθεωρητική συνέλευση. Σε αυτές τις συνελεύσεις μπορεί να λαμβάνονται διάφορες αποφάσεις που θα ρυθμίζουν διάφορα θέματα. Οι αποφάσεις αυτές έχουν αυξημένη τυπική ισχύ και ισχύουν μέχρι τη θέσπιση του Συντάγματος, και ονομάζονται ψηφίσματα.

👉  τα ψηφίσματα είναι πράξεις των συντακτικών (ή αναθεωρητικών) συνελεύσεων. Εκδίδονται κατά τη διάρκεια μεταβατικών περιόδων, δηλαδή πριν από τη ψήφιση του νέου Συντάγματος και ρυθμίζουν θέματα γενικότερου ή ειδικότερου χαρακτήρα. Έχουν αυξημένη τυπική ισχύ μέχρι τη θέσπιση του νέου Συντάγματος. Αφού τεθεί σε ισχύ το νέο Σύνταγμα, τα ψηφίσματα έχουν πλέον ισχύ τυπικού νόμου.

2. Οι εκτελεστικοί του Συντάγματος νόμοι

Οι νόμοι εκδίδονται από τη Βουλή και ρυθμίζουν διάφορα θέματα, π.χ. εκπαίδευσης, φορολογικά, περιβάλλοντος και άλλα. Κάποιοι νόμοι ειδικότερα, εκδίδονται επειδή το λέει το Σύνταγμα ρητά, με σκοπό να εξειδικεύσουν κάποιες διατάξεις του και ονομάζονται εκτελεστικοί του Συντάγματος νόμοι. Οι εκτελεστικοί του Συντάγματος νόμοι αποτελούν πηγή του συνταγματικού δικαίου και είναι οι εξής:

📎 οργανωτικοί (ή οργανικοί): είναι νόμοι που προβλέπονται από συνταγματική διάταξη και χωρίς αυτούς δεν είναι δυνατή η εφαρμογή της συγκεκριμένης διάταξης, δηλαδή θα έμενε αδρανής. Για παράδειγμα, στα άρθρα 51 και 54 του Συντάγματος προβλέπεται οργανικός νόμος, χωρίς τη ψήφιση και δημοσίευση του οποίου δεν θα είναι δυνατή η διεξαγωγή των εκλογών.

📎 εφ' άπαξ εκδιδόμενοι νόμοι: οι εφ' άπαξ εκδιδόμενοι νόμοι προβλέπονται από το Σύνταγμα ώστε να εκδοθούν εφ' άπαξ, και μέσα σε συγκεκριμένη προθεσμία. Δεν μπορούν να τροποποιηθούν με άλλο νόμο. Παράδειγμα εφ' άπαξ εκδιδόμενων νόμων είναι οι νόμοι που εκδίδονται δυνάμει του άρθρου 107 του Συντάγματος για την προστασία των κεφαλαίων εξωτερικού.

📎 νόμοι ρυθμιστικοί των ατομικών δικαιωμάτων

📎 λοιποί νόμοι: για παράδειγμα νόμοι που αφορούν την οργάνωση των Υπουργείων

3. Οι κανονιστικές πράξεις της διοίκησης και τα προεδρικά διατάγματα

Κανόνας: οι νόμοι εκδίδονται και δημοσιεύονται από τη Βουλή και τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας. Ο νομοθέτης είναι η Βουλή και η νομοθετική λειτουργία ασκείται από τη Βουλή και τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας.

Εξαίρεση νο1: η διοίκηση (π.χ. ένας υπουργός) μπορεί να εκδίδει κανονιστικές πράξεις (π.χ. μία υπουργική απόφαση) με τις οποίες θεσπίζεται ένας κανόνας δικαίου (δηλαδή έχουν ισχύ νόμου).

Εξαίρεση νο2: ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας μπορεί να εκδίδει προεδρικά διατάγματα.

Πηγή του συνταγματικού δικαίου αποτελούν οι κανονιστικές πράξεις και τα προεδρικά διατάγματα που εκδίδονται σε εκτέλεση εκτελεστικών του Συντάγματος νόμων.

4. Ο Κανονισμός της Βουλής

Άρθρο 65 παρ. 1 του Συντάγματος

H Bουλή ορίζει τον τρόπο της ελεύθερης και δημοκρατικής λειτουργίας της με Kανονισμό, που ψηφίζεται από την Oλομέλεια κατά το άρθρο 76 και δημοσιεύεται με παραγγελία του Προέδρου της στην Eφημερίδα της Kυβερνήσεως.

Ο Κανονισμός της Βουλής είναι ένας ιδιότυπος νόμος που ψηφίζεται από τη Βουλή χωρίς τη σύμπραξη του Προέδρου της Δημοκρατίας (όπως συμβαίνει με τους υπόλοιπους νόμους), αλλά εκδίδεται και δημοσιεύεται από τον Πρόεδρο της Βουλής. Ο Κανονισμός της Βουλής ρυθμίζει την οργάνωση και λειτουργία της Βουλής.

5. Το έθιμο

Το έθιμο είναι ένας άγραφος κανόνας που δημιουργείται (α) ύστερα από μακρά και ομοιόμορφη άσκηση, (β) με πεποίθηση δικαίου, δηλαδή με πεποίθηση ότι ο κανόνας αυτός είναι νομικά δεσμευτικός. Το έθιμο δεν μπορεί να καταργήσει ή τροποποιήσει συνταγματικό κανόνα. Το έθιμο μπορεί μόνο να συμπληρώσει συνταγματικό κανόνα.

6. Το διεθνές δίκαιο

Άρθρο 28 του Συντάγματος

1. Oι γενικά παραδεγμένοι κανόνες του διεθνούς δικαίου, καθώς και οι διεθνείς συμβάσεις, από την επικύρωσή τους με νόμο και τη θέση τους σε ισχύ σύμφωνα με τους όρους καθεμιάς, αποτελούν αναπόσπαστο μέρος του εσωτερικού ελληνικού δικαίου και υπερισχύουν από κάθε άλλη αντίθετη διάταξη νόμου. H εφαρμογή των κανόνων του διεθνούς δικαίου και των διεθνών συμβάσεων στους αλλοδαπούς τελεί πάντοτε υπό τον όρο της αμοιβαιότητας.

7. Το ευρωπαϊκό δίκαιο

Γ. Αναθεώρηση του Συντάγματος

Ως αναθεώρηση του Συντάγματος νοείται η διαδικασία εκείνη με την οποία τροποποιούνται οι διατάξεις του Συντάγματος. Το Σύνταγμα της Ελλάδος είναι σχετικώς αυστηρό, το οποίο σημαίνει ότι προκειμένου να αναθεωρηθεί απαιτείται να ακολουθηθεί συγκεκριμένη διαδικασία. Αυτή προβλέπεται στο άρθρο 110 του Συντάγματος, το οποίο ορίζει ποιες διατάξεις του Συντάγματος υπόκεινται σε αναθεώρηση, καθώς και τη διαδικασία της αναθεώρησης.

Άρθρο 110 του Συντάγματος

1. Oι διατάξεις του Συντάγματος υπόκεινται σε αναθεώρηση, εκτός από εκείνες που καθορίζουν τη βάση και τη μορφή του πολιτεύματος, ως Προεδρευόμενης Kοινοβουλευτικής Δημοκρατίας, καθώς και από τις διατάξεις των άρθρων 2 παράγραφος 1, 4 παράγραφοι 1, 4 και 7, 5 παράγραφοι 1 και 3, 13 παράγραφος 1 και 26. 

2. H ανάγκη της αναθεώρησης του Συντάγματος διαπιστώνεται με απόφαση της Bουλής που λαμβάνεται, ύστερα από πρόταση πενήντα τουλάχιστον βουλευτών, με πλειοψηφία των τριών πέμπτων του όλου αριθμού των μελών της σε δύο ψηφοφορίες που απέχουν μεταξύ τους έναν τουλάχιστον μήνα. Mε την απόφαση αυτή καθορίζονται ειδικά οι διατάξεις που πρέπει να αναθεωρηθούν. 

3. Aφού η αναθεώρηση αποφασιστεί από τη Bουλή, η επόμενη Bουλή, κατά την πρώτη σύνοδό της, αποφασίζει με την απόλυτη πλειοψηφία του όλου αριθμού των μελών της σχετικά με τις αναθεωρητέες διατάξεις.

4. Aν η πρόταση για αναθεώρηση του Συντάγματος έλαβε την πλειοψηφία του όλου αριθμού των βουλευτών, όχι όμως και την πλειοψηφία των τριών πέμπτων, σύμφωνα με την παράγραφο 2, η επόμενη Bουλή κατά την πρώτη σύνοδό της μπορεί να αποφασίσει σχετικά με τις αναθεωρητέες διατάξεις με την πλειοψηφία των τριών πέμπτων του όλου αριθμού των μελών της. 

5. Kάθε ψηφιζόμενη αναθεώρηση διατάξεων του Συντάγματος δημοσιεύεται στην Eφημερίδα της Kυβερνήσεως μέσα σε δέκα ημέρες αφότου επιψηφιστεί από τη Bουλή και τίθεται σε ισχύ με ειδικό ψήφισμά της.

6. Δεν επιτρέπεται αναθεώρηση του Συντάγματος πριν περάσει πενταετία από την περάτωση της προηγούμενης.

Ποιες διατάξεις του Συντάγματος ΔΕΝ αναθεωρούνται; 

Δεν αναθεωρούνται οι διατάξεις που καθορίζουν τη βάση και τη μορφή του πολιτεύματος ως Προεδρευόμενης Κοινοβουλευτικής Δημοκρατίας, το άρθρο 2 παρ. 1 του Συντάγματος, το άρθρο 4 παρ. 1, 4, 5 και 7 του Συντάγματος, το άρθρο 5 παρ. 1 και 3 του Συντάγματος, το άρθρο 13 παρ. 1 του Συντάγματος, το άρθρο 26 του Συντάγματος

1. οι διατάξεις που καθορίζουν τη βάση και τη μορφή του πολιτεύματος ως Προεδρευόμενης Κοινοβουλευτικής Δημοκρατίας

ποιες διατάξεις του Συντάγματος καθορίζουν τη βάση και τη μορφή του πολιτεύματος;

α. Όλο το άρθρο 1

1. Tο πολίτευμα της Eλλάδας είναι Προεδρευόμενη Kοινοβουλευτική Δημοκρατία.

2. Θεμέλιο του πολιτεύματος είναι η λαϊκή κυριαρχία.

3. Όλες οι εξουσίες πηγάζουν από το Λαό, υπάρχουν υπέρ αυτού και του Έθνους και ασκούνται όπως ορίζει το Σύνταγμα.

β. Το άρθρο 49 παρ. 1

Κατοχυρώνει το ανεύθυνο του ΠτΔ και συνεπώς, τον Προεδρευόμενο χαρακτήρα του πολιτεύματος.

γ. Το άρθρο 50 

O Πρόεδρος της Δημοκρατίας δεν έχει άλλες αρμοδιότητες παρά μόνο όσες του απονέμουν ρητά το Σύνταγμα και οι νόμοι που είναι σύμφωνοι μ’ αυτό.

δ. Το άρθρο 51 παρ. 3

Κατοχυρώνεται η εκλογή των βουλευτών με άμεση, μυστική, καθολική ψηφοφορία και συνεπώς, ο δημοκρατικός χαρακτήρας του πολιτεύματος.

ε. Το άρθρο 84

Κατοχυρώνεται ο κοινοβουλευτικός χαρακτήρας του πολιτεύματος.

στ. Το άρθρο 110

2. το άρθρο 2 παρ. 1 του Συντάγματος

O σεβασμός και η προστασία της αξίας του ανθρώπου αποτελούν την πρωταρχική υποχρέωση της Πολιτείας.

3. το άρθρο 4 παρ. 1, 4, 5 και 7 του Συντάγματος

1. Oι Έλληνες είναι ίσοι ενώπιον του νόμου.

4. Mόνο Έλληνες πολίτες είναι δεκτοί σε όλες τις δημόσιες λειτουργίες, εκτός από τις εξαιρέσεις που εισάγονται με ειδικούς νόμους.

5. Oι Έλληνες πολίτες συνεισφέρουν χωρίς διακρίσεις στα δημόσια βάρη, ανάλογα με τις δυνάμεις τους. 

7. Tίτλοι ευγένειας ή διάκρισης ούτε απονέμονται ούτε αναγνωρίζονται σε Έλληνες πολίτες.

4. το άρθρο 5 παρ. 1 και 3 του Συντάγματος

1. Kαθένας έχει δικαίωμα να αναπτύσσει ελεύθερα την προσωπικότητά του και να συμμετέχει στην κοινωνική, οικονομική και πολιτική ζωή της Xώρας, εφόσον δεν προσβάλλει τα δικαιώματα των άλλων και δεν παραβιάζει το Σύνταγμα ή τα χρηστά ήθη.

3. H προσωπική ελευθερία είναι απαραβίαστη. Kανένας δεν καταδιώκεται ούτε συλλαμβάνεται ούτε φυλακίζεται ούτε με οποιονδήποτε άλλο τρόπο περιορίζεται, παρά μόνο όταν και όπως ορίζει ο νόμος. 

5. το άρθρο 13 παρ. 1 του Συντάγματος

1. Η ελευθερία της θρησκευτικής συνείδησης είναι απαραβίαστη. Η απόλαυση των ατομικών και πολιτικών δικαιωμάτων δεν εξαρτάται από τις θρησκευτικές πεποιθήσεις καθενός.

6. το άρθρο 26 του Συντάγματος

1. H νομοθετική λειτουργία ασκείται από τη Bουλή και τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας.

2. H εκτελεστική λειτουργία ασκείται από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας και την Kυβέρνηση.

3. H δικαστική λειτουργία ασκείται από τα δικαστήρια· οι αποφάσεις τους εκτελούνται στο όνομα του Eλληνικού Λαού.

Ποια είναι η διαδικασία αναθεώρησης;

Πρόταση 50 τουλάχιστον βουλευτών 👉 πρώτη ψηφοφορία που πρέπει να συγκεντρώσει την πλειοψηφία των 3/5 (180 ψήφους) 👉 ένας μήνας 👉 δεύτερη ψηφοφορία που πρέπει να συγκεντρώσει την πλειοψηφία των 3/5 (180 ψήφους) 👉 διάλυση Βουλής 👉 ψηφοφορία κατά την πρώτη σύνοδο της νέας Βουλής που πρέπει να συγκεντρώσει την απόλυτη πλειοψηφία 👉 πάροδος 10 ημερών 👉 δημοσίευση στο ΦΕΚ

👉Aν η πρόταση για αναθεώρηση του Συντάγματος έλαβε την πλειοψηφία του όλου αριθμού των βουλευτών, όχι όμως και την πλειοψηφία των τριών πέμπτων, η επόμενη Bουλή κατά την πρώτη σύνοδό της μπορεί να αποφασίσει σχετικά με τις αναθεωρητέες διατάξεις με την πλειοψηφία των τριών πέμπτων του όλου αριθμού των μελών της.

👉 Δεν επιτρέπεται αναθεώρηση του Συντάγματος πριν περάσει πενταετία από την περάτωση της προηγούμενης.

Η προτείνουσα Βουλή καθορίζει ποιες διατάξεις θα αναθεωρηθούν και η απόφαση αυτή δεν παράγει δέσμευση ως προς το περιεχόμενο της αναθεώρησης.

Η υποβολή πρότασης για αναθεώρηση δεν αποτελεί λόγο πρόωρης διάλυσης της Βουλή και πρόωρης λήξης της θητείας της.

Δ. Αναθεωρήσεις του ισχύοντος Συντάγματος

 

Το ισχύον Σύνταγμα έχει αναθεωρηθεί τέσσερις φορές: το 1986, το 2001, το 2008 και το 2019

 

Ποιο είναι το ισχύον Σύνταγμα;

 

Το ισχύον Σύνταγμα είναι το Σύνταγμα του 1975/1986/2001/2008/2019

 

1. Αναθεώρηση του 1986

 

Το Σύνταγμα του 1975 αναθεωρήθηκε από την Στ’ Αναθεωρητική Βουλή το 1986. Με την αναθεώρηση αυτή περιορίστηκαν αρμοδιότητες του Προέδρου της Δημοκρατίας. 

 

2. Αναθεώρηση του 2001

 

Η αναθεώρηση του 2001 έγινε από την Ζ’ Αναθεωρητική Βουλή και αναθεώρησε 79 άρθρα του Συντάγματος. Με την αναθεώρηση αυτή κατοχυρώθηκαν πολλά σύγχρονα ατομικά δικαιώματα, όπως για παράδειγμα το δικαίωμα συμμετοχής στην Κοινωνία της Πληροφορίας, η προστασία των προσωπικών δεδομένων, η προστασία της γενετικής ταυτότητας. Προστέθηκαν τα άρθρα 5Α, 9Α, 100Α, 101Α.

 

3. Αναθεώρηση του 2008 

 

Η αναθεώρηση του 2008 έγινε από την Η’ Αναθεωρητική Βουλή. Με αυτήν αναθεωρήθηκαν τέσσερις διατάξεις. Σκοπός της αναθεώρησης του 2008 ήταν η κατάργηση του ασυμβίβαστου των βουλευτών σχετικά με την άσκηση του επαγγέλματός τους.

 

👉Από το Άρθρο 57 παρ. 1 απαλείφθηκε το κατωτέρω εδάφιο και αντικαταστάθηκε ως εξής:

 

Τα καθήκοντα του βουλευτή είναι επίσης ασυμβίβαστα με την άσκηση οποιουδήποτε επαγγέλματος.   Νόμος ορίζει τις δραστηριότητες που είναι συμβατές με το βουλευτικό αξίωμα, καθώς και τα σχετικά με τα ασφαλιστικά και τα συνταξιοδοτικά ζητήματα και τον τρόπο επανόδου των βουλευτών στο επάγγελμά τους μετά την απώλεια της βουλευτικής ιδιότητας. Οι δραστηριότητες του προηγούμενου εδαφίου σε καμία περίπτωση δεν μπορούν να περιλαμβάνουν την ιδιότητα του υπαλλήλου ή του νομικού ή άλλου συμβούλου σε επιχειρήσεις των περιπτώσεων α’ έως δ’ της παραγράφου αυτής.

Τα καθήκοντα του βουλευτή είναι ασυμβίβαστα με τα έργα ή την ιδιότητα του ιδιοκτήτη ή εταίρου ή μετόχου ή διοικητή ή διαχειριστή ή μέλους του διοικητικού συμβουλίου ή γενικού διευθυντή ή των αναπληρωτών τους επιχείρησης, η οποία: α) Αναλαμβάνει έργα ή μελέτες ή προμήθειες του Δημοσίου ή παροχή υπηρεσιών προς το Δημόσιο ή συνάπτει με το Δημόσιο συναφείς συμβάσεις αναπτυξιακού ή επενδυτικού χαρακτήρα. β) Απολαμβάνει ειδικών προνομίων. γ) Κατέχει ή διαχειρίζεται ραδιοφωνικό ή τηλεοπτικό σταθμό ή εκδίδει εφημερίδα πανελλήνιας κυκλοφορίας. δ) Ασκεί κατά παραχώρηση δημόσια υπηρεσία ή δημόσια επιχείρηση ή επιχείρηση κοινής ωφέλειας. ε) Μισθώνει για εμπορικούς λόγους ακίνητα του Δημοσίου. Για την εφαρμογή της παραγράφου αυτής με το Δημόσιο εξομοιώνονται οι οργανισμοί τοπικής αυτοδιοίκησης, τα άλλα νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου, τα κρατικά νομικά πρόσωπα ιδιωτικού δικαίου, οι δημόσιες επιχειρήσεις, οι επιχειρήσεις των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης και οι άλλες επιχειρήσεις τη διοίκηση των οποίων ορίζει άμεσα ή έμμεσα το Δημόσιο με διοικητική πράξη ή ως μέτοχος. Μέτοχος επιχείρησης που εμπίπτει στους περιορισμούς της παραγράφου αυτής είναι όποιος κατέχει ποσοστό του μετοχικού κεφαλαίου μεγαλύτερο του ένα τοις εκατό. Με ειδικό νόμο μπορεί να καθορίζονται επαγγελματικές δραστηριότητες, πέραν αυτών που αναφέρονται στα προηγούμενα εδάφια, η άσκηση των οποίων δεν επιτρέπεται στους βουλευτές. Η παράβαση των διατάξεων αυτής της παραγράφου συνεπάγεται έκπτωση από το βουλευτικό αξίωμα και ακυρότητα των σχετικών συμβάσεων ή πράξεων, όπως νόμος ορίζει.

 

 

4. Αναθεώρηση του 2019

 

Η αναθεώρηση του 2008 έγινε από την Θ’ Αναθεωρητική Βουλή.

 

👉Στο Άρθρο 21 παρ. 1 προστέθηκε η εξής πρόταση: «Το Κράτος μεριμνά για τη διασφάλιση συνθηκών αξιοπρεπούς διαβίωσης όλων των πολιτών μέσω ενός συστήματος ελάχιστου εγγυημένου εισοδήματος, όπως νόμος ορίζει.»

 

👉Τροποποιήθηκε το Άρθρο 32 παρ. 4 και η διαδικασία εκλογής του ΠτΔ. Πριν την αναθεώρηση, σε περίπτωση που μετά από τρεις ψηφοφορίες δεν αναδεικνυόταν ΠτΔ ακολουθούσε διάλυση της Βουλής, προκήρυξη εκλογών και ανάδειξη νέας Βουλής. Πλέον, δεν προβλέπεται το στάδιο της διάλυσης της Βουλής.

 

Το Άρθρο 32 παρ. 4 έχει τώρα ως εξής:

 

«Αν δεν επιτευχθεί ούτε και στην τρίτη ψηφοφορία η αυξημένη αυτή πλειοψηφία, η ψηφοφορία επαναλαμβάνεται ύστερα από πέντε ημέρες και εκλέγεται Πρόεδρος της Δημοκρατίας εκείνος που συγκέντρωσε την απόλυτη πλειοψηφία του όλου αριθμού των βουλευτών. Αν δεν επιτευχθεί ούτε αυτή η πλειοψηφία, η ψηφοφορία επαναλαμβάνεται ύστερα από πέντε ημέρες και εκλέγεται Πρόεδρος της Δημοκρατίας εκείνος που συγκέντρωσε τη σχετική πλειοψηφία. Σε περίπτωση ισοψηφίας, εκλέγεται Πρόεδρος της Δημοκρατίας εκείνος που συγκέντρωσε το μεγαλύτερο αριθμό ψήφων στην πρώτη ψηφοφορία της προηγούμενης παραγράφου.»

 

👉Στο Άρθρο 54 προστέθηκε παρ. 4, ως εξής:

 

«Με το νόμο της παρ. 4 του άρθρου 51 μπορεί να τίθενται προϋποθέσεις στην άσκηση του εκλογικού δικαιώματος στον τόπο διαμονής τους από τους εκλογείς που κατοικούν έξω από την Επικράτεια, όπως πραγματικός δεσμός με τη Χώρα, αυτοπρόσωπη παρουσία σε εκλογικό τμήμα, χρόνος απουσίας από τη Χώρα ή παρουσία στη Χώρα για ορισμένο χρόνο στο παρελθόν. Με το νόμο του προηγούμενου εδαφίου μπορεί να ορίζεται ότι ορισμένες θέσεις του ψηφοδελτίου επικρατείας κάθε κόμματος της παρ. 3 του παρόντος άρθρου καταλαμβάνονται υποχρεωτικά από απόδημους Έλληνες. Νόμος μπορεί να προβλέπει, ότι η ψήφος των εκλογέων που ψηφίζουν σε εκλογικά τμήματα έξω από την Επικράτεια, δεν προσμετράται σε συγκεκριμένη εκλογική περιφέρεια αλλά μόνο σε επίπεδο Επικρατείας. Με το νόμο της παρ. 1 του παρόντος άρθρου μπορεί να ορίζονται μία ή περισσότερες εκλογικές περιφέρειες απόδημου Ελληνισμού, κατά παρέκκλιση της παρ. 2 του παρόντος άρθρου»

 

👉Το Άρθρο 62 τροποποιήθηκε ως εξής:

 

Όσο διαρκεί η βουλευτική περίοδος, ο βουλευτής δεν διώκεται ούτε συλλαμβάνεται ούτε φυλακίζεται ούτε με άλλο τρόπο περιορίζεται χωρίς άδεια του Σώματος. Επίσης δεν διώκεται για πολιτικά εγκλήματα βουλευτής της Βουλής που διαλύθηκε, από τη διάλυσή της και έως την ανακήρυξη των βουλευτών της νέας Βουλής.    Η άδεια θεωρείται ότι δεν δόθηκε, αν η Βουλή δεν αποφανθεί μέσα σε τρεις μήνες αφότου η αίτηση του εισαγγελέα για δίωξη διαβιβάστηκε στον Πρόεδρο της Βουλής.   Η τρίμηνη προθεσμία αναστέλλεται κατά τη διάρκεια των διακοπών της Βουλής. Δεν απαιτείται άδεια για τα αυτόφωρα κακουργήματα.

Όσο διαρκεί η βουλευτική περίοδος, ο βουλευτής δεν διώκεται ούτε συλλαμβάνεται ούτε φυλακίζεται ούτε με άλλο τρόπο περιορίζεται χωρίς άδεια του Σώματος. Επίσης δεν διώκεται για πολιτικά εγκλήματα βουλευτής της Βουλής που διαλύθηκε, από τη διάλυσή της και έως την ανακήρυξη των βουλευτών της νέας Βουλής.    Η σχετική άδεια δίδεται από τη Βουλή υποχρεωτικά εφόσον η αίτηση της εισαγγελικής αρχής αφορά αδίκημα το οποίο δεν συνδέεται με την άσκηση των καθηκόντων ή την πολιτική δραστηριότητα του βουλευτή. Η Βουλή, με ευθύνη του Προέδρου της, αποφαίνεται υποχρεωτικά σχετικά με το αίτημα μέσα σε τρεις μήνες αφότου η αίτηση του εισαγγελέα για δίωξη διαβιβάστηκε στον Πρόεδρο της Βουλής.    Η τρίμηνη προθεσμία αναστέλλεται κατά τη διάρκεια των διακοπών της Βουλής. Δεν απαιτείται άδεια για τα αυτόφωρα κακουργήματα.

 

👉Το Άρθρο 68 παρ. 2 τροποποιήθηκε ως εξής:

 

«Η Βουλή συνιστά από τα μέλη της εξεταστικές επιτροπές, με απόφασή της που λαμβάνεται με πλειοψηφία των παρόντων βουλευτών που δεν μπορεί να είναι κατώτερη των δύο πέμπτων του συνόλου των βουλευτών, ύστερα από πρόταση του ενός πέμπτου του όλου αριθμού των βουλευτών. Προκειμένου να συσταθούν εξεταστικές επιτροπές για ζητήματα που ανάγονται στην εξωτερική πολιτική και την εθνική άμυνα, απαιτείται απόφαση της Βουλής που λαμβάνεται με την απόλυτη πλειοψηφία του όλου αριθμού των βουλευτών. Η Βουλή μπορεί να συνιστά δύο ανά κοινοβουλευτική περίοδο εξεταστικές επιτροπές, εφόσον η σχετική πρόταση δέκα τουλάχιστον βουλευτών υπερψηφισθεί από τα δύο πέμπτα του συνόλου των βουλευτών, ανεξαρτήτως πλειοψηφίας. Τα σχετικά με τη συγκρότηση και τη λειτουργία των επιτροπών αυτών καθορίζονται από τον Κανονισμό της Βουλής.
Tα σχετικά με τη συγκρότηση και τη λειτουργία των επιτροπών αυτών καθορίζονται από τον Kανονισμό της Bουλής.»

 

👉Στο Άρθρο 73 προστέθηκε παράγραφος 6 ως εξής:

 

«Με υπογραφή πεντακοσίων χιλιάδων πολιτών που έχουν δικαίωμα ψήφου, μπορούν να κατατίθενται έως δύο ανά κοινοβουλευτική περίοδο προτάσεις νόμων στη Βουλή, οι οποίες με απόφαση του Προέδρου της παραπέμπονται στην οικεία κοινοβουλευτική επιτροπή προς επεξεργασία και εν συνεχεία εισάγονται υποχρεωτικά προς συζήτηση και ψήφιση στην Ολομέλεια του Σώματος. Οι προτάσεις νόμων του προηγούμενου εδαφίου δεν μπορεί να αφορούν θέματα δημοσιονομικά, εξωτερικής πολιτικής και εθνικής άμυνας. Νόμος ορίζει τους όρους και τις προϋποθέσεις εφαρμογής της παρούσας παραγράφου.»

 

👉Το Άρθρο 86 παρ. 3 τροποποιήθηκε ως εξής:

 

Πρόταση άσκησης δίωξης υποβάλλεται από τριάντα τουλάχιστον βουλευτές. Η Βουλή, με απόφασή της που λαμβάνεται με την απόλυτη πλειοψηφία του όλου αριθμού των βουλευτών, συγκροτεί ειδική κοινοβουλευτική επιτροπή για τη διενέργεια προκαταρκτικής εξέτασης, διαφορετικά, η πρόταση απορρίπτεται ως προδήλως αβάσιμη. Το πόρισμα της επιτροπής του προηγούμενου εδαφίου εισάγεται στην Ολομέλεια της Βουλής, η οποία αποφασίζει για την άσκηση ή μη δίωξης. Η σχετική απόφαση λαμβάνεται με την απόλυτη πλειοψηφία του όλου αριθμού των βουλευτών. Η Βουλή μπορεί να ασκήσει την κατά την παράγραφο 1 αρμοδιότητά της μέχρι το πέρας της δεύτερης τακτικής συνόδου της βουλευτικής περιόδου που αρχίζει μετά την τέλεση του αδικήματος. Με τη διαδικασία και την πλειοψηφία του πρώτου εδαφίου της παραγράφου αυτής η Βουλή μπορεί οποτεδήποτε να ανακαλεί την απόφασή της ή να αναστέλλει τη δίωξη, την προδικασία ή την κύρια διαδικασία.

Πρόταση άσκησης δίωξης υποβάλλεται από τριάντα τουλάχιστον βουλευτές. Η Βουλή, με απόφασή της που λαμβάνεται με την απόλυτη πλειοψηφία του όλου αριθμού των βουλευτών, συγκροτεί ειδική κοινοβουλευτική επιτροπή για τη διενέργεια προκαταρκτικής εξέτασης, διαφορετικά, η πρόταση απορρίπτεται ως προδήλως αβάσιμη. Το πόρισμα της επιτροπής του προηγούμενου εδαφίου εισάγεται στην Ολομέλεια της Βουλής, η οποία αποφασίζει για την άσκηση ή μη δίωξης. Η σχετική απόφαση λαμβάνεται με την απόλυτη πλειοψηφία του όλου αριθμού των βουλευτών. Με τη διαδικασία και την πλειοψηφία του πρώτου εδαφίου της παραγράφου αυτής η Βουλή μπορεί οποτεδήποτε να ανακαλεί την απόφασή της ή να αναστέλλει τη δίωξη, την προδικασία ή την κύρια διαδικασία.

 

👉Το Άρθρο 96 παρ. 5 τροποποιήθηκε ως εξής:

 

Τα δικαστήρια του στοιχείου α΄ της προηγούμενης παραγράφου συγκροτούνται κατά πλειοψηφία από μέλη του δικαστικού σώματος των ενόπλων δυνάμεων, που περιβάλλονται με τις εγγυήσεις λειτουργικής και προσωπικής ανεξαρτησίας των λοιπών τακτικών δικαστικών λειτουργών κατά το άρθρο 87 παράγραφος 1 του Συντάγματος.    και εξομοιώνονται ως προς όλα με τους τακτικούς δικαστές. Νόμος ορίζει τη βαθμολογική αντιστοιχία των δικαστικών λειτουργών του δικαστικού σώματος ενόπλων δυνάμεων με τους λοιπούς δικαστικούς λειτουργούς, τη σύνθεση του Ανώτατου Δικαστικού Συμβουλίου του Σώματος αυτού, των πειθαρχικών συμβουλίων του και τα της επιθεώρησης.    Για τις συνεδριάσεις και αποφάσεις των δικαστηρίων αυτών εφαρμόζονται οι διατάξεις των παρ. 2 έως 4 του άρθρου 93. Τα σχετικά με την εφαρμογή των διατάξεων της παραγράφου αυτής, καθώς και ο χρόνος που θα αρχίσει η ισχύς τους, ορίζονται με νόμο.

Τα στρατιωτικά δικαστήρια του στοιχείου α΄ της προηγούμενης παραγράφου συγκροτούνται κατά πλειοψηφία από μέλη του δικαστικού σώματος των ενόπλων δυνάμεων, που περιβάλλονται με τις εγγυήσεις λειτουργικής και προσωπικής ανεξαρτησίας των λοιπών τακτικών δικαστικών λειτουργών κατά το άρθρο 87 παράγραφος 1 του Συντάγματος και εξομοιώνονται ως προς όλα με τους τακτικούς δικαστές. Νόμος ορίζει τη βαθμολογική αντιστοιχία των δικαστικών λειτουργών του δικαστικού σώματος ενόπλων δυνάμεων με τους λοιπούς δικαστικούς λειτουργούς, τη σύνθεση του Ανώτατου Δικαστικού Συμβουλίου του Σώματος αυτού, των πειθαρχικών συμβουλίων του και τα της επιθεώρησης.  Για τις συνεδριάσεις και αποφάσεις των δικαστηρίων αυτών εφαρμόζονται οι διατάξεις των παρ. 2 έως 4 του άρθρου 93. Τα σχετικά με την εφαρμογή των διατάξεων της παραγράφου αυτής, καθώς και ο χρόνος που θα αρχίσει η ισχύς τους, ορίζονται με νόμο.

 

👉Το Άρθρο 101Α παρ. 2 τροποποιήθηκε ως εξής:

 

Νόμος ορίζει τα σχετικά με την επιλογή και την υπηρεσιακή κατάσταση του επιστημονικού και λοιπού προσωπικού της υπηρεσίας που οργανώνεται για την υποστήριξη της λειτουργίας κάθε ανεξάρτητης αρχής. Τα πρόσωπα που στελεχώνουν τις ανεξάρτητες αρχές πρέπει να έχουν τα ανάλογα προσόντα, όπως νόμος ορίζει. Η επιλογή τους γίνεται με απόφαση της Διάσκεψης των Προέδρων της Βουλήςκαι με επιδίωξη ομοφωνίας ή πάντως με την αυξημένη πλειοψηφία των τεσσάρων πέμπτων των μελών της. Τα σχετικά με τη διαδικασία επιλογής ορίζονται από τον Κανονισμό της Βουλής.

Νόμος ορίζει τα σχετικά με την επιλογή και την υπηρεσιακή κατάσταση του επιστημονικού και λοιπού προσωπικού της υπηρεσίας που οργανώνεται για την υποστήριξη της λειτουργίας κάθε ανεξάρτητης αρχής. Τα πρόσωπα που στελεχώνουν τις ανεξάρτητες αρχές πρέπει να έχουν τα ανάλογα προσόντα, όπως νόμος ορίζει. Η επιλογή τους γίνεται με απόφαση της Διάσκεψης των Προέδρων της Βουλής. Η απόφαση λαμβάνεται με πλειοψηφία των τριών πέμπτων των μελών της. Η θητεία των μελών των ανεξάρτητων αρχών παρατείνεται έως το διορισμό νέων μελών. Τα σχετικά με τη διαδικασία επιλογής των μελών των ανεξάρτητων αρχών και της λειτουργίας και των αρμοδιοτήτων της Διάσκεψης των Προέδρων της Βουλής ορίζονται από τον Κανονισμό της Βουλής.